Από τις 23 Απριλίου το κατοχικό καθεστώς εξήγγειλε μερική άρση της απαγόρευσης εισόδου από και προς τα κατεχόμενα. Όπως όλοι γνωρίζετε, ακολούθησε ένα μαζικό κύμα έλευσης Τ/Kυπρίων στις ελεύθερες περιοχές, και μετάβασης Ε/Kυπρίων στις υπό τουρκική κατοχή περιοχές.
Ειδικότερα, οι μεταβάσεις Ε/Κυπρίων στις κατεχόμενες περιοχές έχουν σήμερα ξεπεράσει τις 225.000. Οι Ε/Kύπριοι κατά τη μετάβασή τους στις κατεχόμενες περιοχές προβαίνουν, αναγκαστικά σε κάποιο βαθμό, σε δαπάνες χρημάτων.
Για το ύψος αλλά και την κατανομή αυτών των δαπανών είχαν τις τελευταίες μέρες ακουστεί και δημοσιοποιηθεί διάφορες εκδοχές. Η Κεντρική Τράπεζα θεώρησε ότι έπρεπε να εξετάσει τις επιπτώσεις των δαπανών αυτών τόσο στη μακροοικονομική όσο και στη νομισματική σταθερότητα. Δεν μπορούσε όμως να στηριχθεί σε φήμες, υποθέσεις και εικασίες, γι’ αυτό ανέθεσε στο Κέντρο Ερευνών του Cyprus College τη διεξαγωγή δειγματοληπτικής έρευνας ανάμεσα στους Ε/Kυπρίους που μετέβησαν στις κατεχόμενες περιοχές για να διακριβωθούν τα ακόλουθα:
- To ύψος των συνολικών δαπανών των Ε/Κυπρίων στις κατεχόμενες περιοχές.
- Η κατανομή των δαπανών αυτών σε κατηγορίες.
- Οι προθέσεις διακίνησης και δαπανών των Ε/Κυπρίων στο προσεχές μέλλον.
Η έρευνα διεξήχθη στα σημεία επιστροφής των Ε/Κυπρίων κατά το διάστημα από τις 2 μέχρι τις 4 Μαΐου. Καταγράφηκαν λεπτομερή στοιχεία για τις δαπάνες 504 ομάδων Ε/Κυπρίων αποτελουμένων από 1847 άτομα.
Τα κυριότερα πορίσματα της έρευνας είναι τα εξής:
- Η μέση κατά κεφαλήν δαπάνη των Ε/Κυπρίων στις κατεχόμενες περιοχές ανέρχεται στις δώδεκα λίρες περίπου. Οι Ε/Κύπριοι ξοδεύουν στις κατεχόμενες περιοχές περίπου 200 χιλιάδες λίρες την ημέρα και, μέχρι την ολοκλήρωση της έρευνας την περασμένη Κυριακή, δηλαδή από τις 23 Απριλίου μέχρι τις 4 Μαΐου, εκτιμούμε ότι είχαν ξοδέψει γύρω στα ₤2.400.000. Σημειώνεται ότι η τάση που εκδηλώνεται πλέον σε σχέση με τις επισκέψεις και τις δαπάνες των Ε/Κυπρίων στις κατεχόμενες περιοχές είναι πτωτική.
- Τα μισά έξοδα όσων μεταβαίνουν στις κατεχόμενες περιοχές αφορούν το κόστος διακίνησης. Μέχρι και την Κυριακή είχαν ξοδευτεί περίπου 240 χιλιάδες λίρες για τη λεγόμενη ασφάλεια των οχημάτων, 430 χιλιάδες λίρες για ενοικίαση ταξί, 154 χιλιάδες λίρες για την αγορά καυσίμων και 332 χιλιάδες λίρες για την ενοικίαση οχημάτων ή τη χρήση λεωφορείων.
- Τα έξοδα για φαγητό και ποτό ανήλθαν, μέχρι την Κυριακή, περίπου στις 780 χιλιάδες λίρες, ενώ άλλες 226 χιλιάδες λίρες ξοδεύτηκαν για ψώνια. Η δαπάνη για διανυκτέρευση ήταν πολύ μικρή, γύρω στις 11 χιλιάδες λίρες (για την περίοδο 30.4.03 - 4.5.03), ενώ 134 χιλιάδες λίρες ξοδεύτηκαν στα καζίνο και στα νυκτερινά κέντρα.
- Τα πιο πάνω ποσά είναι σημαντικά για τη μικρή και προβληματική οικονομία των κατεχομένων, της οποίας το Α.Εγχ.Π. ισούται με το ένα δωδέκατο περίπου της οικονομίας των ελεύθερων περιοχών. Αν συνεχιστεί αυτή η εκροή χρημάτων προς τις τουρκοκρατούμενες περιοχές, η οικονομία των κατεχομένων θα επωφεληθεί σημαντικά.
- Η επίδραση, πάντως, των εκροών αυτών στη δική μας οικονομία θα εξαρτηθεί και από τη μελλοντική συχνότητα και το μέγεθος του φαινομένου της μετάβασης στα κατεχόμενα. Ήδη, όπως έχει αναφερθεί, παρουσιάζονται πτωτικές τάσεις στους αριθμούς. Επιπροσθέτως, η έρευνα έχει καταδείξει ότι σημαντική μερίδα όσων μετέβησαν στα κατεχόμενα δεν προγραμματίζει να επαναλάβει κάτι τέτοιο στο άμεσο μέλλον.
- Παράλληλα, ένας σημαντικός αριθμός ατόμων που μετέβησαν στα κατεχόμενα παρουσιάζεται φειδωλός στις δαπάνες του. Χαρακτηριστικά, αναφέρεται ότι οι πρόσφυγες κατά μέσο όρο εξοδεύουν μόνο το 73% των όσων εξοδεύουν οι μη πρόσφυγες επισκέπτες των κατεχομένων. Παρατηρείται, επίσης, τάση μείωσης των δαπανών όσων επισκέπτονται τα κατεχόμενα πάνω από δύο φορές.
- Τα φαινόμενα των διανυκτερεύσεων και της μετάβασης σε καζίνα και νυκτερινά κέντρα είναι περιθωριακά και αφορούν το 1-2% των επισκεπτών. Πρόκειται όμως για μια ομάδα που εξοδεύει εκεί σημαντικά κατά άτομο ποσά, κι αυτό προκαλεί ανησυχία, κυρίως, όμως, για κοινωνικούς λόγους.
- Η έρευνα, πάντως, έχει καταδείξει μια ανησυχητική τάση σε ένα μέρος των επισκεπτών, οι οποίοι αγοράζουν καύσιμα στα κατεχόμενα λόγω της διαφοράς στην τιμή. Τούτο παραπέμπει σε φαινόμενα «φορολογικού ανταγωνισμού» και είναι δυνατόν να επεκταθεί σε άλλα προϊόντα, τα οποία τυγχάνουν δασμολογικής επιβάρυνσης στις ελεύθερες περιοχές. Σημειώνεται, χαρακτηριστικά, ότι η επιβάρυνση του 15% Φ.Π.Α. δεν υπάρχει στα κατεχόμενα, γεγονός που μπορεί επίσης να επιφέρει δυσμενείς επιπτώσεις στην οικονομία των ελεύθερων περιοχών και στα έσοδα του δημοσίου.
- Συνοπτικά, υπάρχει αξιοσημείωτη εκροή χρημάτων προς τις κατεχόμενες περιοχές, το ύψος της οποίας όμως προς το παρόν δεν επιδρά ουσιαστικά πάνω στην οικονομία των ελεύθερων περιοχών. Επηρεάζει θετικά τις κατεχόμενες περιοχές λόγω μεγέθους και βαθμού ανάπτυξης της οικονομίας τους. Θα πρέπει πάντως να τύχει συνεχούς και προσεκτικής παρακολούθησης η τάση του φαινομένου αυτού.
Βεβαίως, για να υπάρχει πλήρης εικόνα θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και οι δαπάνες των Τ/Κυπρίων στις ελεύθερες περιοχές, οι οποίες ασφαλώς είναι σημαντικά πιο χαμηλές, το ακριβές όμως ύψος τους προτιθέμεθα να καταγράψουμε σε μια παρεμφερή έρευνα στο άμεσο μέλλον.