Χαιρετισμός του Διοικητικού Σύμβουλου της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου (ΚΤΚ) κ. Γιώργου Καρατζιά εκ μέρους του Διοικητή της ΚΤΚ
Αξιότιμοι ομιλητές από το Ευρωσύστημα, αγαπητοί συνάδελφοι και εκπρόσωποι της εγχώριας αγοράς υπηρεσιών πληρωμών, καλή σας μέρα.
Είναι χαρά μου να σας καλωσορίσω σε αυτή τη σημαντική συνάντηση εδώ στην Κύπρο — μία χώρα που κατέχει στρατηγική θέση στο χρηματοοικονομικό και γεωπολιτικό τοπίο της Ευρώπης. Συγκεντρωνόμαστε σε μία ιστορική συγκυρία, η οποία σηματοδοτείται αφενός από τις προετοιμασίες για το ψηφιακό ευρώ, μόλις πέντε ημέρες πριν αποφασίσουμε στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για τα επόμενα βήματα του έργου, και αφετέρου εν μέσω έντονων νομοθετικών διαπραγματεύσεων στις Βρυξέλλες για την «Δέσμη για το Ενιαίο Νόμισμα».
Δεν θα αφαιρέσω από τις πολύτιμες τοποθετήσεις των διακεκριμένων προσκεκλημένων μας, των οποίων οι απόψεις θα αναλυθούν εκτενώς σε θέματα άμεσου ενδιαφέροντος για εσάς, τους μελλοντικούς διανομείς και αποδέκτες του ψηφιακού ευρώ. Ωστόσο, από τα θέματα αυτά, θα ήθελα να τονίσω πως το ψηφιακό ευρώ δύναται να συμβάλει α) στη βελτίωση της ανθεκτικότητάς μας απέναντι σε εξελισσόμενους κινδύνους και β) στην ενίσχυση της στρατηγικής κυριαρχίας της Ευρώπης: δύο στενά συνδεδεμένες και αλληλοενισχυόμενες έννοιες. Περνώντας σε ένα άλλο σημείο, θα επισημάνω γιατί η πλήρης κατανόηση του «Εγχειριδίου κανόνων για το ψηφιακό ευρώ» σας θέτει σε τροχιά ομαλής πορείας στο μέλλον. Τέλος, σας προτρέπω να αξιοποιήσετε τις γνώσεις που προκύπτουν μέσα από τις συνεργασίες καινοτομίας, μία διαρκής Οδύσσεια με μια πολλά υποσχόμενη δεύτερη φάση πειραματισμών στον ορίζοντα.
Το ψηφιακό ευρώ αντιπροσωπεύει μια τεκτονική μετατόπιση από τότε που επινοήθηκε το χαρτονόμισμα. Σχεδιάστηκε για να εγγυάται ελεύθερη πρόσβαση σε ασφαλές, ψηφιακό χρήμα κεντρικής τράπεζας, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας που διέπεται από καθεστώς νόμιμου χρήματος. Η θέσπιση και η ρύθμιση του θα καθορίζονται από δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ η υποδομή θα ανήκει στο Ευρωσύστημα και θα ανατεθεί αποκλειστικά σε ευρωπαϊκούς παρόχους υπηρεσιών του δημόσιου καθώς και του ιδιωτικού τομέα. Επί της ουσίας, το έργο για το ψηφιακό ευρώ σηματοδοτεί τη μείωση της εξάρτησής μας από μη ευρωπαϊκά σχήματα πληρωμής, ενισχύοντας την αυτονομία του νομισματικού μας συστήματος και βελτιώνοντας την ανθεκτικότητα του οικοσυστήματος πληρωμών της Ευρώπης έναντι σε εξωτερικές απειλές, γεωπολιτικές εντάσεις και συστημικές διαταραχές. Εμείς, στο Ευρωσύστημα, είμαστε αποφασισμένοι να διασφαλίσουμε ότι οι πολίτες και οι επιχειρήσεις θα εξακολουθήσουν να έχουν πρόσβαση σε δημόσιο μέσο πληρωμής υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, είτε εντός είτε εκτός σύνδεσης, σε περιόδους κανονικότητας ή σε περιόδους κρίσης. Και εσείς, οι μελλοντικοί διανομείς και αποδέκτες του ψηφιακού ευρώ, θα είστε αναπόσπαστο μέρος αυτής της διαδικασίας.
Επιτρέψτε μου αρχικά να αναφερθώ στα παράδοξα που παρατηρούμε σήμερα. Ενώ η τεχνολογική καινοτομία μας ωθεί σε άμεσες και απρόσκοπτες συναλλαγές, αυτές ακριβώς οι εξελίξεις μας εκθέτουν σε διάφορες ευπάθειες που πηγάζουν από ποικίλες αιτίες, όπως οι κυβερνοεπιθέσεις, οι διακοπές ρεύματος και οι έντονες γεωπολιτικές εξελίξεις που ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο, μεταξύ άλλων, κρίσιμες υποδομές.
Η πρόσφατη παραβίαση του εναέριου χώρου και οι διαταραχές σε μεγάλα ευρωπαϊκά αεροδρόμια αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα. Στο πλαίσιο αυτό, οι χώρες της Βαλτικής και της Σκανδιναβίας επικεντρώνονται στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των πληρωμών. Αναμφίβολα, πρόκειται για ζήτημα στρατηγικής ετοιμότητας και εθνικής ασφάλειας. Η διασφάλιση της φυσικής διαθεσιμότητας των μετρητών και της αντοχής των υποδομών χρηματοοικονομικών αγορών θεωρείται ουσιώδης για τη λειτουργία της οικονομίας και τη σταθερότητα της κοινωνίας υπό συνθήκες πίεσης.
Με παρόμοιο τρόπο αλλά σε διαφορετικό σενάριο, η Πορτογαλία και η Ισπανία βίωσαν σημαντικές διαταραχές στις υποδομές πληρωμών τους νωρίτερα φέτος, οι οποίες επηρέασαν δυσμενώς τις οικονομίες τους και έπληξαν επιχειρήσεις και καταναλωτές. Η λειτουργία τερματικών σημείων πώλησης και μηχανών ΑΤΜ είχαν διακοπεί για ώρες, αναδεικνύοντας μία ακόμη δομική ευπάθεια: ενώ τα μετρητά παραμένουν η μόνη λύση έκτακτης ανάγκης που έχουμε κατά τη διάρκεια συστημικών διαταραχών, η χρησιμότητά τους περιορίζεται εγγενώς από την ανάγκη για φυσική πρόσβαση σε αυτά εκ των προτέρων — μία πρόσβαση που εξαρτάται με τη σειρά της από την λειτουργικότητα παρόχων βασικών υπηρεσιών, όπως η ηλεκτρική ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες. Αντίθετα, η εκτός σύνδεσης λειτουργικότητα του ψηφιακού ευρώ θα προσέφερε μία ανθεκτική, τεχνολογικά υποστηριζόμενη συμπλήρωση στην άμεση και αμετάκλητη φύση των συναλλαγών με μετρητά.
Κυρίες και κύριοι, στην πατρίδα μας η χρήση μετρητών μειώθηκε σημαντικά κατά 11 ποσοστιαίες μονάδες από το 2022 μέχρι και 2024, ενώ οι ψηφιακές πληρωμές κερδίζουν σημαντικό έδαφος από το 2019, αντανακλώντας την ευρύτερη μεταστροφή στη συμπεριφορά και στις προτιμήσεις των καταναλωτών. Το 2024, οι κάρτες χρησιμοποιήθηκαν στο 42% των συναλλαγών σε φυσικά καταστήματα και στο 61% των συναλλαγών στο διαδίκτυο. Παρ’ όλα αυτά, η Κύπρος, μαζί με άλλες 12 χώρες της ευρωζώνης, παραμένει πλήρως εξαρτημένη από το δυοπόλιο της Visa και Mastercard, εκθέτοντας ολόκληρο το οικοσύστημα σε ευπάθειες εκτός του ελέγχου μας: είτε από την πλευρά της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας, του περιθωρίου για ρυθμιστική παρέμβαση, είτε από την πλευρά της αδύναμης διαπραγματευτικής δύναμης των εμπόρων για μείωση των χρεώσεων. Το επώδυνο παρελθόν μας, μας έχει διδάξει τις σοβαρές συνέπειες λόγω της εξάρτησής από εξωτερικές δυνάμεις που περιορίζουν την κυριαρχία μας. Είναι καθήκον μας να διαφυλάξουμε το νόμισμα μας, ακόμα και στην ψηφιακή εποχή, όπως και τις αρμοδιότητές μας για τη λήψη των απαραίτητων μέτρων όταν χρειάζεται.
Η επιτακτική ανάγκη προώθησης της εισαγωγής του ψηφιακού ευρώ τεκμηριώνεται, αν και όχι αποκλειστικά, από τους Ευρωπαίους φορείς χάραξης πολιτικής και πολιτικούς ηγέτες. Ο Επίτροπος Valdis Dombrovskis εξέφρασε τη θέση ότι «το ψηφιακό ευρώ είναι [...] επιτακτικό για την προώθηση της στρατηγικής μας αυτονομίας», ενώ τα μέλη του Eurogroup εξέφρασαν συλλογικά τον προηγούμενο μήνα την αποφασιστικότητα τους να προωθήσουν αυτό το σημαντικό έργο, επειδή αποτελεί θεμελιώδη πυλώνα για μία ισχυρή και κυρίαρχη Ευρώπη.
Εκλεκτοί συνάδελφοι,
Αναμένω ότι σε πέντε ημέρες θα έχουμε το «πράσινο φως» για να προχωρήσουμε στο δεύτερο μέρος της φάσης προετοιμασίας. Ο ρόλος σας δεν είναι δευτερεύουσας σημασίας, αλλά είναι πρωτεύουσας σημασίας. Δεν είστε θεατές σε αυτή τη μεταμόρφωση, είστε εταίροι.
Το 2026 αναμένεται η νομοθεσία. Μέχρι το 2029, το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να είναι πραγματικότητα. Δεν είναι στιγμή για αναμονή και παρατήρηση. Από σήμερα έως τότε, σας καλώ να δράσετε σε τρία κρίσιμα μέτωπα:
1. «Κατακτήστε το Εγχειρίδιο Κανόνων. Ενσωματώστε, Μην Επικαλύψετε»
Επενδύστε τον χρόνο για να αναπτύξετε μία σαφή και ολοκληρωμένη κατανόηση των λειτουργικών και τεχνικών απαιτήσεων που καθορίζονται στο Εγχειρίδιο Κανόνων για το Ψηφιακό Ευρώ. Ως οι αξιόπιστοι ενδιάμεσοι φορείς διανομής και αποδοχής του ψηφιακού ευρώ, θα χρειαστεί να εξετάσετε την επίδραση του στο ευρύτερο πλαίσιο της ψηφιοποίησης, της καινοτομίας, του επιχειρηματικού μοντέλου και της στρατηγικής σας. Μέχρι να ολοκληρωθούν οι δημοκρατικές διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες, το εγχειρίδιο αυτό θα συνεχίσει να εξελίσσεται. Χρησιμοποιήστε το ως «βοηθητικό οδηγό» κατά τις προετοιμασίες σας για να υιοθετήσετε, να λειτουργήσετε και να καινοτομήσετε με το ψηφιακό ευρώ, ενώ θα διασφαλίσετε ταυτόχρονα τη συμμόρφωση με τις ρυθμιστικές διατάξεις.
Αναγνωρίζουμε τις πρόσφατες επενδύσεις σας για την υλοποίηση των άμεσων πληρωμών SEPA, τις επενδύσεις στο TIPS και σε άλλες υποδομές. Αυτές οι επενδύσεις παραμένουν σημαντικές, ωστόσο δύνανται και πρέπει να αξιοποιηθούν, και όχι να αντικατασταθούν. Αυτή είναι η στιγμή να αρχίσετε να σκέφτεστε πως να τις εξελίξετε· και το πλαίσιο είναι το σημείο αναφοράς για ομαλή ενσωμάτωση του ψηφιακού ευρώ με τα υφιστάμενα συστήματα σας και υποδομές, διευκολύνοντας την πραγματοποίηση απρόσκοπτων συναλλαγών σε όλες τις πλατφόρμες.
Χρησιμοποιώντας την υποδομή του ψηφιακού ευρώ, η οποία θα προσφέρει πανευρωπαϊκή εμβέλεια, καθώς και τα ομοιόμορφα πρότυπα του εγχειριδίου κανόνων, το ψηφιακό ευρώ θα ενισχύσει τις ήδη υλοποιημένες ή προς περαιτέρω ανάπτυξη λύσεις άμεσων πληρωμών.
2. «Απελευθερώστε Τεχνογνωσία Μέσα από Καινοτόμες Συνεργασίες»
Το ψηφιακό ευρώ θα επιτύχει μόνο εάν εξυπηρετήσει όλους τους πολίτες — από τους λιγότερο εξοικειωμένους με τη τεχνολογία έως τους ψηφιακά γηγενείς. Με υπερηφάνεια αναγνωρίζουμε τη συμμετοχή της Τράπεζας Κύπρου ως ‘pioneer’ στις πειραματικές δραστηριότητες στην πλατφόρμα καινοτομίας για το ψηφιακό ευρώ, τα ευρήματα των οποίων επιβεβαιώνουν τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους το ψηφιακό ευρώ θα διευκολύνει τη ζωή των πολιτών.
Επιτρέψτε μου να θέσω υπόψη σας τρεις περιπτώσεις χρήσης:
Το αποτέλεσμα των καινοτόμων συνεργασιών είναι δημόσια διαθέσιμο. Σας τις έχουμε κοινοποιήσει. Αξιοποιήστε την δυναμική τους. Δηλώστε συμμετοχή στον δεύτερο γύρο πειραματισμών της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζες.
3. «Επεκτείνετε την Πρόσβαση μέχρι το τέλος»
Το ψηφιακό ευρώ θα πετύχει μόνο εάν είναι προσβάσιμο από όλους — από τα πιο πολυσύχναστα κέντρα πόλεων μέχρι τα πιο απομακρυσμένα χωριά. Αναγνωρίζουμε τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι πολίτες σε αγροτικές περιοχές ως προς την πρόσβαση σε καταστήματα τραπεζών ή σε υποδομές, όπως μηχανές ΑΤΜ. Το ψηφιακό ευρώ δύναται να προσφέρει μία ασφαλή, προσβάσιμη και βολική εναλλακτική λύση. «Ψηφιακό, ναι — αλλά πραγματικά δημοκρατικό.» Ας γίνει αυτή η αρχή η πυξίδα σας για να προωθήσετε στους πελάτες σας το ψηφιακό ευρώ.
Καθώς ολοκληρώνω την τοποθέτηση μου, θα ήθελα να αναφερθώ στην ομάδα για το έργο εδώ στην Κύπρο: τον Στέλιο Γεωργάκη, την Στέλλα Ιωαννίδου, τον Ξένιο Χατζημιχαήλ και τον Ανδρέα Αντωνίου, των οποίων η συλλογική συνεισφορά ήταν καθοριστική για την προώθηση της πρωτοβουλίας σε τοπικό επίπεδο. Αυτή είναι η ίδια ομάδα που θα αναλάβει το «Δέσμη για το Ενιαίο Νόμισμα» κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και θα χαράξει τον δρόμο προς ολοκλήρωση της νομοθετικής διαδικασίας. Μόνο τότε θα είμαστε σε θέση να ενημερώσουμε το κοινό για το πότε μπορούμε να αναμένουμε να υποδεχθούμε το ψηφιακό ευρώ στην καθημερινότητα μας.
Εμπνευσμένος από χαρακτηριστικά βαθιά ριζωμένα στην ελληνική παράδοση, επιτρέψτε μου να ολοκληρώσω λέγοντας ότι το ψηφιακό ευρώ αποτελεί μια ιστορική σύγκλιση της ευρωπαϊκής νομισματικής κληρονομιάς με τις απαιτήσεις της σύγχρονης ψηφιακής εποχής. Αποτελεί την ενσάρκωση της κυριαρχίας και της αυτονομίας που συνθέτουν την ανθεκτικότητα, ενώ η ένταξη και η διατήρηση της ελευθερίας των πολιτών να επιλέγουν τον τρόπο πληρωμής ορίζουν το δημοκρατικό πρότυπο που το ψηφιακό ευρώ υπηρετεί. Όπως οι «εταίροι» από την αρχαία μας παράδοση — εσείς θα είστε οι έμπιστοι συνοδοιπόροι μας στην υλοποίηση του ψηφιακού ευρώ. Ας φέρουμε μαζί αυτό το όραμα μετασχηματισμού σε κάθε πολίτη τόσο εντός όσο και εκτός Κύπρου.
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.