Συνέντευξη του Αθανάσιου Ορφανίδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, που δόθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2008 στο Δημήτρη Γεωργιάδη
Ερ. Η ένταξή μας στη ζώνη του ευρώ μας έχει προστατεύσει από τη διεθνή οικονομική κρίση;
Ζούμε στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και συνεπώς είναι αδύνατο η οικονομία μας να παραμένει ανεπηρέαστη από τη διεθνή οικονομική κρίση της έκτασης που βιώνουμε σήμερα. Οι όποιες αρνητικές επιπτώσεις για την Κύπρο, όμως, είναι εξαιρετικά ηπιότερες από τις επιπτώσεις που θα είχαμε με τη μικρή και ανοικτή οικονομία μας αν δεν είχαμε ενταχθεί στη ζώνη του ευρώ. Ναι, η ένταξή μας στη ζώνη του ευρώ μας έχει αδιαμφισβήτητα προστατέψει σε μεγάλο βαθμό από την κρίση, λόγω της υιοθέτησης ενός ισχυρού και σταθερού νομίσματος που μπορεί να αντέξει σε πιέσεις και κλυδωνισμούς. Να υπενθυμίσω πως σε πολλές χώρες της ΕΕ που δεν ανήκουν στη ζώνη του ευρώ και έχουν πληγεί καίρια από την κρίση έχει αρχίσει δημόσια συζήτηση για την ανάγκη ένταξής τους στη ζώνη του ευρώ. Σε μερικές από αυτές τις χώρες δανειστικά επιτόκια είναι αυτή τη στιγμή αρκετά ψηλότερα από εκείνα που επικρατούν στη Κύπρο και σε άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ. Σε αρκετές χώρες η αξία του εθνικού νομίσματος έχει υποστεί σημαντικές πιέσεις και μερικά νομίσματα έχουν χάσει σημαντικό μέρος της αξίας τους έναντι του ευρώ. Παρόμοια συζήτηση για υιοθέτηση του ευρώ έχει αρχίσει και στην Ισλανδία, που μετά από την κρίση που τη χτύπησε επιθυμεί πλέον να ενταχθεί στην ΕΕ για να μπορέσει επίσης να ενταχθεί και στη ζώνη του ευρώ.
Ερ. Πώς επηρεάζεται η δημοσιονομική πολιτική από την ένταξή μας στη ζώνη του ευρώ;
Από τη στιγμή που η Κύπρος εντάχθηκε στη ζώνη του ευρώ, η νομισματική πολιτική της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου είναι πλέον ταυτόσημη με εκείνη της ζώνης του ευρώ. Βασικό μέλημα της κοινής νομισματικής πολιτικής είναι η διατήρηση του μέσου όρου πληθωρισμού σε ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ σε επίπεδα που να συνάδουν με τη σταθερότητα των τιμών, όπως αυτή ορίζεται από την ΕΚΤ (πληθωρισμός κοντά στο 2% αλλά λίγο πιο κάτω από το ποσοστό αυτό). Σημασία όμως έχει για μας και η διαφορά του εγχώριου πληθωρισμού μας με το μέσο όρο της ζώνης του ευρώ, καθώς αυτή η διαφορά αντικατοπτρίζει τις προοπτικές της ανταγωνιστικότητάς μας σε σχέση με τις άλλες χώρες στη ζώνη του ευρώ. Θέλω να υπενθυμίσω ότι τον τελευταίο χρόνο, η διαφορά μεταξύ του εναρμονισμένου εγχώριου πληθωρισμού με εκείνο της ζώνης του ευρώ, έχει δυστυχώς διευρυνθεί. Επομένως, η δημοσιονομική πολιτική του κράτους αποκτά πλέον ουσιαστικότερη σημασία και πρέπει να είναι τέτοια, που να χαλιναγωγεί τις υπέρμετρες πληθωριστικές πιέσεις, με στόχο την επαναφορά του εγχώριου πληθωρισμού κοντά στον αντίστοιχο μέσο όρο της ζώνης του ευρώ. Εννοείται, φυσικά, ότι το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης συνεχίζει να αποτελεί το πλαίσιο διαμόρφωσης της δημοσιονομικής πολιτικής του κράτους, αφού, όμως, ληφθεί υπόψη και το ιδιαίτερα μεγάλο πρόβλημα γήρανσης του πληθυσμού στην Κύπρο που απαιτεί ακόμα πιο αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία.
Ερ. Δημιούργησε τελικά η εισαγωγή του ευρώ πληθωριστικές πιέσεις στην κυπριακή οικονομία;
Είναι γεγονός ότι με αφορμή την εισαγωγή του ευρώ παρατηρήθηκαν αυξήσεις τιμών σε ορισμένους τομείς των υπηρεσιών, όπως για παράδειγμα η παιδεία, η υγεία, οι χώροι στάθμευσης, οι καντίνες και τα κομμωτήρια λόγω στρογγυλοποιήσεων προς τα πάνω. Παράλληλα, όμως, πρέπει να τονιστεί ότι καταγράφηκαν και στρογγυλοποιήσεις προς τα κάτω, κυρίως, από μεγάλες υπεραγορές, πολυκαταστήματα και τις δημόσιες υπηρεσίες. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Στατιστικής Υπηρεσίας της Κύπρου, συνολικά στην Κύπρο υπήρξε μια μικρή συγκριτικά επίδραση στον πληθωρισμό από την εισαγωγή του ευρώ, η οποία ανήλθε σε ετήσια βάση γύρω στις 0,3 ποσοστιαίες μονάδες. Η συγκριτικά μεγάλη άνοδος του πληθωρισμού κατά το έτος 2008 οφείλεται σε άλλους παράγοντες, κυρίως, στις αυξήσεις στην τιμή του πετρελαίου διεθνώς καθώς και στους πολύ ψηλούς ρυθμούς αύξησης της εγχώριας κατανάλωσης και δανεισμού που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως υπέρμετροι.
Ερ. Έχει διαφοροποιηθεί η εποπτεία του τραπεζικού συστήματος μετά την ένταξη στη ζώνη του ευρώ;
Οι κανόνες εποπτείας και ιδιαίτερα οι κανόνες που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση στα κράτη μέλη, είναι ίδιοι για όλα τα κράτη και δε διαφοροποιούνται με βάση το νόμισμα της κάθε χώρας. Συνεπώς, η εποπτεία του τραπεζικού συστήματος της Κύπρου δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά με την εισαγωγή του ευρώ. Οι μόνες αλλαγές που έχουν γίνει αφορούν τις οδηγίες για τη ρευστότητα σε ευρώ και ξένα νομίσματα, οι οποίες έχουν προσαρμοστεί για να αντανακλούν το γεγονός ότι, το εγχώριο νόμισμα είναι πλέον ένα από τα βασικά νομίσματα που διαπραγματεύονται στις διεθνείς αγορές, παρέχοντας την ευχέρεια ανταλλαγής του με άλλα νομίσματα, σε αντίθεση με την κυπριακή λίρα για την οποία δεν ίσχυε κάτι τέτοιο.
Στις θετικές επιδράσεις της εισαγωγής του ευρώ περιλαμβάνονται οι αυξημένες δυνατότητες που παρέχονται στις τράπεζες για άντληση ρευστότητας μέσω της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ). Επίσης σημειώνεται και η συμμετοχή της Κεντρικής Τράπεζας στο Συμβούλιο της ΕΚΤ μέσω της οποίας ενημερώνεται, μεταξύ άλλων, για τις εξελίξεις που επηρεάζουν τη χρηματοοικονομική σταθερότητα των χωρών-μελών της ζώνης του ευρώ για λήψη έγκαιρων διορθωτικών μέτρων όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο.
Ερ. Πώς έχουν επηρεασθεί τα επιτόκια στην Κύπρο από την ένταξη στη ζώνη του ευρώ;
Σημειώνεται ότι τους τελευταίους μήνες η χρηματοπιστωτική αναταραχή έχει προκαλέσει την έντονη άνοδο των διατραπεζικών επιτοκίων και ως αποτέλεσμα το κόστος των νέων δανείων διεθνώς έχει αυξηθεί σημαντικά. Εντούτοις, τα τελευταία στοιχεία υποδηλούν σταδιακή ομαλοποίηση των αγορών, η οποία εφόσον συνεχιστεί, και σε συνάρτηση με τις μειώσεις των επίσημων μειώσεων της ΕΚΤ, θα πρέπει να αντικατοπτρίζεται και στα επιτόκια δανεισμού, τόσο των επιχειρήσεων όσο και των νοικοκυριών. Θα ήθελα να τονίσω εκ νέου ότι οι αυξήσεις των επιτοκίων που παρατηρήθηκαν στην εγχώρια πιστωτική αγορά θα ήταν ακόμα μεγαλύτερες αν η Κύπρος δεν ήταν ενταγμένη στη ζώνη του ευρώ.
Με την ένταξή μας στη ζώνη του ευρώ τα επίσημα επιτόκια, δηλαδή εκείνα που καθορίζει η κεντρική τράπεζα κάθε χώρας, μειώθηκαν άμεσα κατά 50 μονάδες βάσης λόγω της εναρμόνισής μας με τα οικονομικά δεδομένα στη ζώνη του ευρώ.
Ερ. Με βάση την εμπειρία ενός χρόνου εισαγωγής του ευρώ στην Κύπρο, πόσο εύκολη υπήρξε η μετάβαση από την κυπριακή λίρα;
Η φυσική εισαγωγή του ευρώ και η απόσυρση από την κυκλοφορία της κυπριακής λίρας πέρασε απαρατήρητη και ίσως η Κύπρος να έχει πετύχει την πιο ομαλή εισαγωγή του ευρώ και απόσυρση του εθνικού νομίσματος. Η επιτυχία βασίστηκε στην κατάρτιση κατάλληλου στρατηγικού σχεδίου και εκπόνηση λεπτομερών επιμέρους προγραμμάτων τα οποία έτυχαν πλήρους και επιτυχούς εφαρμογής.
Οι κυριότερες δραστηριότητες του σχεδιασμού συμπεριελάμβαναν έγκαιρο και επαρκή εφοδιασμό της Κεντρικής Τράπεζας με τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ και, σε δεύτερο στάδιο, τον προεφοδιασμό των τραπεζών και υπο-προεφοδιασμό των επιχειρήσεων και του κοινού με την πώληση των συσκευασιών εξοικείωσης. Τόσο η απόσυρση των κυπριακών κερμάτων όσο η επεξεργασία και καταστροφή των κυπριακών τραπεζογραμματίων στέφθηκαν με απόλυτη επιτυχία χάρις στο σωστό προγραμματισμό και τις αποτελεσματικές ενέργειες της Τράπεζας.
Τέλος να αναφέρουμε ότι μέσα από την εκτεταμένη ενημέρωση του κοινού για τα χαρακτηριστικά ασφάλειας των τραπεζογραμματίων ευρώ και της εκπαίδευσης των ταμιών σε τράπεζες και άλλες επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου, το πρόβλημα της παραχάραξης περιορίστηκε, με αποτέλεσμα η Κύπρος να είναι στην τρίτη καλύτερη θέση παραχαραγμένων τραπεζογραμματίων κατά αναλογία πληθυσμού, ανάμεσα στις χώρες της ζώνης του ευρώ.