Συνέντευξη του Αθανάσιου Ορφανίδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, που δόθηκε στις 28 Δεκεμβρίου 2008 στις Νάνσια Παλάλα Χαρίδη και Στάλω Γρηγορίου
Ερ. Πώς απαντάτε σε εκείνους που υποστηρίζουν ότι η Κύπρος έχει χάσει πλέον το παιγνίδι της ανταγωνιστικότητας, στον τομέα του τουρισμού, των οικοδομών κλπ., καθώς κι ότι δεν προσφέρεται πλέον ο τόπος μας για επενδύσεις;
Θα επαναλάβω ότι για την οικονομία μας είναι διαχρονικά πιο σημαντικό να διατηρήσουμε και να ενισχύσουμε την ανταγωνιστικότητά μας. Θέλω να σημειώσω ότι αυτό, δεν εξυπακούει ότι οι τομείς στους οποίους είχαμε στηριχθεί και αποδειχθήκαμε πιο ανταγωνιστικοί στο παρελθόν, θα παραμείνουν αναγκαστικά οι ίδιοι για να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητά μας και στο μέλλον. Πρέπει επίσης να θυμόμαστε ότι η ελεύθερη οικονομία μας έχει μια δυναμική την οποία, σε συνδυασμό με το επιχειρηματικό πνεύμα πρέπει να αξιοποιήσουμε για να μας οδηγήσει σε εκείνους τους τομείς, που σε σύγκριση με άλλους, θα μας οδηγήσουν στην αύξηση της ανταγωνιστικότητά μας και στην περαιτέρω ανάπτυξή μας.
Σημειώστε, για παράδειγμα, την επιτυχία που είχαμε και που εξακολουθούμε να έχουμε με τον τραπεζικό τομέα και τις άλλες υπηρεσίες. Κι αυτό είναι σημαντικό. Ομολογώ ότι δε θα μπορούσαμε να διατηρήσουμε ανταγωνιστικότητα διαχρονικά σε όλους τους άλλους τους τομείς. Για παράδειγμα, θυμάμαι πριν χρόνια ότι είχαμε ψηλές εξαγωγές υποδημάτων. Δεν μπορέσαμε να διατηρήσουμε την ανταγωνιστικότητά μας σε αυτό τον τομέα, όμως επεκταθήκαμε σε άλλους, όπου η ανταγωνιστικότητά μας μπορούσε να είναι σχετικά ψηλή. Για αυτό πρέπει να αφήσουμε την οικονομία μας να βρει αυτούς τους τομείς και να επενδύσει εκεί όπου υπάρχει αυτή η σχετική ισχύς.
Ερ. Νιώθετε πως αυτή η Κυβέρνηση, η φιλολαϊκή, μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα μας;
Θα πιαστώ από μια λέξη της ερώτησής σας. Αναφερθήκατε σε φιλολαϊκή κυβέρνηση. Όταν παρακολουθώ συζητήσεις στην Κύπρο, πιστεύω ότι καμία πολιτική παράταξη δε θα διαφωνούσε, όπως το αντιλαμβάνομαι, με στοχευμένη κοινωνική πολιτική. Και φυσικά τέτοια πολιτική είναι φιλολαϊκή. Οπότε πιστεύω ότι μπορεί να έχουμε κοινωνική πολιτική στην Κύπρο, και εφόσον αυτή η πολιτική είναι κατάλληλα στοχευμένη, από μόνη της δε δημιουργεί κώλυμα στη λήψη αποφάσεων που μπορούν να αφήσουν την οικονομία μας να αναπτυχθεί περαιτέρω. Πιστεύω ότι δε συγκρούονται τα δύο μέσα στα πλαίσια λειτουργίας της οικονομίας της ΕΕ και μπορούμε να τα πετύχουμε και τα δύο στην Κύπρο. Υπάρχουν, όμως, συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις που οι πολιτικοί μας πρέπει να λαμβάνουν και συνεπώς είναι θέματα που δεν εμπίπτουν στην αρμοδιότητά μου για να εκφέρω γνώμη.
Ερ. Πώς σχολιάζεται τον προϋπολογισμό του 2009; Τονίζεται κατ’ επανάληψη ότι είναι αναπτυξιακός, συνετός κλπ., ενώ την ίδια ώρα υιοθετεί πρόβλεψη ρυθμού ανάπτυξης (3%) διαφορετική από αυτή της ΚΤΚ (2%).
Παρευρέθηκα ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών και κλήθηκα να απαντήσω σε μερικά από αυτά τα ερωτήματα. Δεν είμαι βέβαιος ότι είναι θέμα προϋπολογισμού εάν ο ρυθμός ανάπτυξης θα είναι 2% ή 3%. Για παράδειγμα, αυτό που είχα αναφέρει όταν ρωτήθηκα σχετικά, είναι ότι θα ήταν θεμιτό να έχουμε υπόψη μας ποιες θα πρέπει να είναι οι προτεραιότητες του κράτους, αναλόγως με τις εξελίξεις της οικονομίας. Λόγω του κλίματος μεγάλης αβεβαιότητας που επικρατεί στη διεθνή οικονομία καθίσταται δύσκολο να προβλέψει κάποιος με ακρίβεια πως θα εξελιχθεί η οικονομία. Αυτό δημιουργεί και την αβεβαιότητα για το πώς θα εξελιχθεί η ανάπτυξη στη δική μας οικονομία. Επεσήμανα επίσης, ότι όντως θα ήταν χρήσιμο να έχει υπόψη της η Βουλή τις προτεραιότητες που πιθανόν να χρειασθούν τροποποιήσεις σε περίπτωση αλλαγής σεναρίων. Γι’ αυτό θεωρώ ότι αυτό είναι πιο σημαντικό παρά η διαφορά στην πρόβλεψη του ρυθμού ανάπτυξης. Διαφορετικοί αναλυτές μπορεί να καταλήξουν σε διαφορετικές προβλέψεις, ακόμη και στη βάση των ίδιων δεδομένων γιατί χρησιμοποιούν τη δική τους κρίση με διαφορετικό τρόπο. Συνεπώς δε με παραξενεύει, ότι υπήρξαν ορισμένες διαφορές στις υποθέσεις. Σχετικά με τον προϋπολογισμό να κάνω δύο γενικές αναφορές. Διαχρονικά, τα έξοδα της κυβέρνησης θα προσθέσουν μόνο στην κατανάλωση ή θα προσθέσουν στην ανάπτυξη του τόπου που αλυσιδωτά θα ενισχύσει το δημόσιο πλούτο και θα ωθήσει την κατανάλωση και στο μέλλον. Γι’ αυτό σημειώνω τη σημασία του αναπτυξιακού χαρακτήρα ενός προϋπολογισμού. Αναμένω ταυτόχρονα ότι το κράτος θα έχει κοινωνική ευαισθησία με στοχευμένα κοινωνικά μέτρα που θα αποτελούν μέρος του προϋπολογισμού. Πιστεύω ότι ο προϋπολογισμός του 2009 συνάδει με αυτές τις γενικές αρχές.
Ερ. Οι σχέσεις σας στην ΕΚΤ ως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου ποια είναι; Πως σας αντιμετωπίζουν στη Φραγνκφούρτη, δεδομένου ότι είμαστε μια μικρή οικονομία σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρωζώνης;
Στις 17 και 18 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκαν δυο συναντήσεις στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ). Η μια ήταν του Γενικού Συμβουλίου της ΕΚΤ στην οποία λαμβάνουν μέρος οι διοικητές όλων των χωρών της ΕΕ. Πραγματοποιείται τέσσερις φορές το χρόνο και σε αυτή τη συνάντηση λαμβάναμε και εμείς μέρος πριν από την εισδοχή μας στην ευρωζώνη. Γίνονται πολύ καλές συζητήσεις σε αυτή τη συνάντηση, αλλά δε λαμβάνονται αποφάσεις.
Η άλλη συνάντηση αφορούσε στο Δ.Σ. της ΕΚΤ, στην οποία συμμετέχουμε από τη μέρα που υιοθετήσαμε και εμείς το ευρώ. Βρισκόμαστε για συνεδρίες του Δ.Σ. της ΕΚΤ σχεδόν δυο φορές το μήνα. Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται σε ένα πολύ συναδελφικό πνεύμα και θέλω να σημειώσω ότι ο τρόπος με τον οποίο είναι χτισμένη η ΕΚΤ είναι τέτοιος ώστε όταν λαμβάνουμε αποφάσεις που καθορίζουν τη νομισματική πολιτική στη ζώνη του ευρώ, οι διοικητές των διαφόρων Κεντρικών Τραπεζών δε λαμβάνουν μέρος σε αυτές τις συνεδρίες σαν αντιπρόσωποι των χωρών τους. Δεν είναι αυτός ο ρόλος μας. Το σύστημα είναι χτισμένο, έτσι ώστε να έχουμε μια ενιαία πολιτική με ένα ενιαίο στόχο. Το περιβάλλον ακριβώς είναι πολύ συναδελφικό, γιατί όλοι οι Διοικητές των Κεντρικών Τραπεζών που συμμετέχουν, όπως και τα έξι μέλη του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, έχουμε σαν στόχο μας την εικόνα της οικονομίας όλης της ευρωζώνης κι όχι συγκεκριμένων χωρών μέσα στην ευρωζώνη. Αυτό πιστεύω είναι ένας πολύ σημαντικός λόγος που δημιουργεί έντονο πνεύμα συναδελφικότητας και συνοχής στο Δ.Σ. της ΕΚΤ, πολύ εποικοδομητικό για τις συζητήσεις που προηγούνται της λήψης αποφάσεων.
Ένα καυτό θέμα που απασχολεί την κοινή γνώμη είναι αυτό των επιτοκίων. Τελευταία έχουν αυξηθεί πολύ και θα θέλαμε την άποψη σας.
Το θέμα των επιτοκίων αντικατοπτρίζει τις εξελίξεις που παρατηρούνται διεθνώς. Πιστεύω ότι στην Κύπρο αντιμετωπίσαμε την αύξηση των επιτοκίων λίγες εβδομάδες μετά την αύξηση που είχε παρατηρηθεί σε άλλες χώρες ,εξ' αιτίας- σε κάποιο βαθμό- του γεγονότος ότι ο τραπεζικός τομέας στην Κύπρο ήταν σε πάρα πολύ καλή κατάσταση και δεν αντιμετώπισε τις πιέσεις που είχαν αντιμετωπίσει άλλες τράπεζες διεθνώς. Επειδή όμως το τραπεζικό σύστημα είναι συνδεδεμένο με όσα συμβαίνουν στην Ευρωζώνη, οι αυξήσεις των επιτοκίων μεταφέρθηκαν από μια χώρα σε άλλη και συνεπώς και στην Κύπρο. Η επισήμανση που θέλω να κάνω είναι ότι, λόγω των κινήσεων που έχουν γίνει από κεντρικές τράπεζες διεθνώς και συγκεκριμένα, των πολλών κινήσεων που έχουν γίνει από την ΕΚΤ για τη ζώνη του ευρώ καθώς επίσης και λόγω των σχεδίων στήριξης που έχουν καταρτισθεί και άρχισαν να υλοποιούνται από διάφορες κυβερνήσεις στην ΕΕ και στην Ευρωζώνη, προβλέπεται ότι θα έχουμε μια σταδιακή ομαλοποίηση αυτής της κατάστασης. Η δική μου εκτίμηση είναι ότι μέσα στο 2009 θα έχουμε μαζί με την ομαλοποίηση της κατάστασης και σταδιακή μείωση των επιτοκίων.
Ερ. Πότε τοποθετείτε χρονικά τη μείωση;
Προσβλέπω σε μια σταδιακή ομαλοποίηση. Είμαστε ακόμη σε συνθήκες φοβερής αβεβαιότητας για το πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στο χρηματοπιστωτικό σύστημα διεθνώς. Ένας καλός τρόπος για να ενημερώνεται κάποιος είναι να παρακολουθεί την πορεία του επιτοκίου Euribor. Πρόκειται βασικά για τα επιτόκια στην κύρια τραπεζική αγορά που χρησιμοποιούν τράπεζες που θέλουν να προσφέρουν η μια στην άλλη και που προσφέρεται σε διάφορους χρονικούς ορίζοντες. Αυτή την στιγμή το Euribor τριών μηνών, με βάση τα τελευταία στοιχεία, είναι ήδη σε πιο χαμηλά επίπεδα από εκείνα πριν την έναρξη της αναταραχής στο χρηματοπιστωτικό τομέα και προβλέπουμε ότι θα εξακολουθήσει σταδιακά να μειώνεται.
Ερ. Διατυπωνονται παράπονα εκ μέρους επιχειρηματιών αλλά και άλλων δανειοληπτών ότι τα επιτόκια είναι ψηλά ή και διαφορετικά για κάθε περίπτωση. Πώς το σχολιάζετε;
Ο κάθε τραπεζίτης σε μια ελεύθερη οικονομία, προσφέρει επιτόκια για νέες καταθέσεις και νέα δάνεια σύμφωνα με τα σχέδια της τράπεζάς του. Μια τράπεζα για παράδειγμα, αποφασίζει ότι δεν επιθυμεί πλέον να προσφέρει τόσα δάνεια όσα στο παρελθόν σε ένα συγκεκριμένο τομέα. Γι' αυτό το λόγο, εάν ένας επιχειρηματίας του συγκεκριμένου τομέα ζητήσει αυξημένα δάνεια σε σχέση με αυτό που είναι διατεθειμένη η τράπεζα να του παράσχει, τότε ενδέχεται η τράπεζα να του προσφέρει πολύ ψηλότερα επιτόκια από ότι στο παρελθόν, απλώς και μόνο διότι δεν θέλει να προσφέρει μεγαλύτερο αριθμό συγκεκριμένων δανείων.
Ερ. Έχετε δηλώσει επανειλημμένα ότι ο τραπεζικός τομέας στην Κύπρο είναι ισχυρός και εύρωστος. Εξακολουθείτε να το πιστεύετε;
Αναμφίβολα παρακολουθούμε πολύ στενά τις εξελίξεις στον τραπεζικό μας τομέα και μελετούμε συνεχώς στοιχεία όπως για παράδειγμα, την κεφαλαιουχική τους βάση, τη ρευστότητα, τις καθυστερήσεις δανείων κ.α. Και θα επαναλάβω ότι τα θεμελιώδη δεδομένα του τραπεζικού μας συστήματος είναι πολύ ισχυρά. Η αβεβαιότητα η οποία υπάρχει στην οικονομία μας προέρχεται από την αβεβαιότητα στις εξελίξεις της διεθνούς οικονομίας.
Σαν μια μικρή ανοικτή οικονομία εξαρτιόμαστε σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στις οικονομίες άλλων χωρών με τις οποίες διατηρούμε οικονομικές σχέσεις, άλλες οικονομίες στην Ευρωζώνη αλλά και οικονομίες εκτός αυτής. Για παράδειγμα όπως η οικονομία του Ηνωμένου Βασιλείου. Εξ αιτίας της αβεβαιότητας που επικρατεί στις άλλες οικονομίες, πρέπει να είμαστε και εμείς προετοιμασμένοι για το ενδεχόμενο να διαφοροποιηθούν και τα δεδομένα της δικής μας οικονομίας και επομένως, να είμαστε σε θέση να εξετάσουμε ποιες ενδεχομένως κινήσεις πολιτικής θα πρέπει να αναλάβουμε. Ο τραπεζικός μας τομέας όμως, εξακολουθεί όντως να είναι πολύ ισχυρός και θα ήθελα να σημειώσω τους δύο βασικούς λόγους για τους οποίους το πιστεύω: Πρώτον, διαχρονικά είχαμε στην Κύπρο ένα πολύ καλό εποπτικό πλαίσιο το οποίο στο παρελθόν είχε χαρακτηρισθεί κατά καιρούς ως κάπως αυστηρό. Πιστεύω ότι δεν ήταν αυστηρό. Ήταν ένα καλό πλαίσιο που μας προστάτευσε, ακριβώς όταν χρειαζόταν προστασία, όπως για παράδειγμα σε περιόδους αναταραχής όπως αυτή που αντιμετωπίζουμε από πέρσι το καλοκαίρι. Το δεύτερο, όπως ανέφερα και προηγουμένως, είναι το ότι καταφέραμε και ενταχθήκαμε στην Ευρωζώνη πριν τη δημιουργία της διεθνούς αναταραχής και έτσι κατορθώσαμε να την αντιμετωπίσουμε με ένα ισχυρό νόμισμα το οποίο μας προστάτευσε.
Ερ. Πώς βλέπετε τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου φορέα για την εποπτεία του τραπεζικού τομέα στην Κύπρο;
Πριν αρκετό καιρό είχαν αναφερθεί σκέψεις για δημιουργία ενός νέου εποπτικού σώματος με αποδυνάμωση του ρόλου της ΚΤΚ στην εποπτεία των τραπεζών. Σκέψεις για ανεξάρτητο φορέα είχαν γίνει πριν αρκετά χρόνια, όταν σε διεθνές επίπεδο είχαν εκπονηθεί μελέτες για την ανεύρεση καλύτερου πλαισίου εποπτείας, γενικά σε διάφορες χώρες. Ένα από τα βασικά μαθήματα που πιστεύω έχουμε πάρει από τις πρόσφατες εξελίξεις στο διεθνή χρηματοπιστωτικό τομέα και την αντιμετώπιση κρίσεων είναι πόσο σημαντική είναι η εποπτεία τραπεζικών ιδρυμάτων, από την Κεντρική Τράπεζα. Ένα τέτοιο πλαίσιο παρέχει την ευχέρεια στην Κεντρική να λαμβάνει πολύ καλύτερη και πολύ πιο άμεση πληροφόρηση ενδεχομένων προβλημάτων, για παράδειγμα, σχετικά με σχεδιασμούς ρευστότητας και ενδεχόμενης στήριξης. Γι' αυτό το λόγο, η τάση που έχει παρατηρηθεί τον τελευταίο καιρό εν όψη της κρίσης που αντιμετωπίζουμε είναι η ενδυνάμωση του ρόλου των κεντρικών τραπεζών σε θέματα εποπτείας των τραπεζικών ιδρυμάτων και όχι το αντίθετο. Αυτό αναγνωρίζεται διεθνώς και είναι επίσης η θέση της ΕΚΤ. Θα έλεγα λοιπόν ότι συμφωνώ με αυτήν τη θέση. Εάν αναφερόμαστε σε αλλαγές του εποπτικού πλαισίου στην Κύπρο, μάλλον θα έπρεπε να μιλούμε για ενδυνάμωση του ρόλου της ΚΤΚ και όχι για αποδυνάμωση.
Εξαιρουμένης αυτής της συνέντευξης, ο διοικητής της ΚΤΚ δε μας κάνει τη τιμή να προβαίνει συχνά σε δηλώσεις για θέματα που μας αφορούν άμεσα.
Το πρώτο και πιο σημαντικό είναι ότι πιστεύω στο θεσμό της ΚΤΚ και στο ρόλο του Διοικητή τον οποίο θεωρώ ως ένα τεχνοκρατικό ρόλο. Μέσα στα πλαίσια ενός τέτοιου ρόλου, είναι σημαντικό, κι αυτό το πράττουμε μέσα στα πλαίσια των δυνατοτήτων μας, να προσφέρουμε τη συμβουλή μας και να συμβάλλουμε στη λήψη καλύτερων αποφάσεων σε οποιαδήποτε θέματα έχουν σχέση με την οικονομία μας, όπου αυτό ζητηθεί και όπου αυτό αρμόζει. Αυτό όμως, δεν εξυπακούει ότι ο Διοικητής της ΚΤΚ πρέπει να προβαίνει συνεχώς σε δημόσιες δηλώσεις. Η συμβολή μας με συμβουλευτικό ρόλο προς άλλους φορείς της κυβέρνησης είναι πιο εποικοδομητικός, εάν γίνεται σε τεχνοκρατικό επίπεδο, όταν και εφόσον ζητηθεί. Το ίδιο γίνεται και με τη Βουλή. Όποτε μας ζητηθεί άποψη σε τεχνοκρατικό επίπεδο, συνάδελφοι από την ΚΤΚ ή εγώ παρουσιαζόμαστε και δίνουμε τις απόψεις μας. Αυτό δεν είναι το ίδιο με το να κάνουμε πολλές συνεντεύξεις και να παρουσιαζόμαστε πολύ συχνά στα ΜΜΕ. Πληροφόρηση, πιστεύω ότι δίνουμε, όχι μόνο με δηλώσεις ή απαντήσεις στα ΜΜΕ, αλλά και με πολλή δουλειά από τους συναδέλφους στην ΚΤΚ, όπως για παράδειγμα οι δημοσιεύσεις που κάνουμε με εμπεριστατωμένες αναλύσεις. Μόλις πρόσφατα κυκλοφορήσαμε το Οικονομικό Δελτίο του Δεκεμβρίου 2008, το οποίο, όπως καταλαβαίνετε, αποτελεί εμπεριστατωμένη ανάλυση με αρκετά στοιχεία, και πιστεύω ότι αυτός είναι ένας πολύ καλός τρόπος συμβολής της ΚΤΚ στην πληροφόρηση του κοινού για τις εξελίξεις στην οικονομία μας.
Ίσως το 2008, με την ένταξη στην ευρωζώνη, να μη δίνουμε τόσες ευκαιρίες στα ΜΜΕ όσες στο παρελθόν. Αυτό είναι γεγονός ενώ αισθάνομαι ένα πολύ μεγαλύτερο αίσθημα ευθύνης, όταν απευθύνομαι στα ΜΜΕ γενικά, μετά την ένταξή μας στην ευρωζώνη. Και αυτό αντικατοπτρίζει εν μέρει και την ευθύνη που έχω έναντι των συναδέλφων μου στην ΕΚΤ και ως μέλος του Συμβουλίου της. Όπως ξέρετε είναι σημαντικό στο Δ.Σ. της ΕΚΤ να είμαστε προσεκτικοί με δηλώσεις στις οποίες προβαίνουμε σχετικά με την οικονομία, ώστε να δίνουμε ένα σωστό μήνυμα στην ευρωζώνη γενικότερα. Αυτός είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο οφείλω να είμαι φειδωλός σε δηλώσεις και παρεμβάσεις. Πιστεύω όμως ότι δίνουμε ικανοποιητική πληροφόρηση όπου αυτή χρειάζεται.
Ερ. Είστε ικανοποιημένος με τη μέχρι σήμερα συνεργασία της Κεντρικής Τράπεζας με το Υπουργείο Οικονομικών;
Στην ΚΤΚ προσπαθούμε να προσφέρουμε πάντα την καλύτερη δυνατή υπηρεσία σε οποιοδήποτε άλλο όργανο της κυβέρνησης ή στη λήψη αποφάσεων στη Δημοκρατία, όπως για παράδειγμα τη Βουλή μας. Είναι ένας σημαντικός ρόλος που διαδραματίζουμε στην Κύπρο. Δεν αποφασίζουμε όμως εμείς πόσο συχνά θα κληθούμε να συμβάλουμε στη λήψη αποφάσεων ή να παρέχουμε το συμβουλευτικό ρόλο που μπορούμε να έχουμε.
Ερ. Καλείστε συχνά σε συσκέψεις που γίνονται στο Υπουργείο Οικονομικών;
Προσφέρουμε το συμβουλευτικό μας ρόλο όταν αυτός μας ζητηθεί, αλλά δεν εναπόκειται σε εμάς να αποφασίσουμε πότε συμβαίνει αυτό.
Ερ. Νιώθετε, δηλαδή, ότι θα μπορούσατε να προσφέρετε παραπάνω;
Είμαστε πάντα στη διάθεση του οποιουδήποτε, για οποιοδήποτε θέμα μας ζητηθεί να προσφέρουμε το συμβουλευτικό μας ρόλο.