Συνέντευξη του Πανίκου Δημητριάδη, Διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, που δόθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 2012 στον Ανδρέα Καρύδη
Ερ.: Πολλοί, επικαλούμενοι και τα παραδείγματα άλλων χωρών, πιστεύουν ότι το μνημόνιο θα οδηγήσει την κυπριακή οικονομία σε βαθύτερη ύφεση. Εσείς τι εκτιμάτε;
Απ.: Βραχυπρόθεσμα τα μέτρα που θα υλοποιηθούν στο πλαίσιο του Μνημονίου Συναντίληψης, σε συνδυασμό με τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα που βρίσκονται η καταναλωτική και επενδυτική εμπιστοσύνη, αναμένεται να επηρεάσουν αρνητικά την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα. Συγκεκριμένα, αναμένουμε ότι το ΑΕΠ θα συρρικνωθεί στο 2,4% το 2012 ενώ περαιτέρω συρρίκνωση αναμένεται το 2013 και 2014 με το ρυθμό ανάπτυξης να μειώνεται κατά 3,5% και 1,3% το 2013 και 2014 αντίστοιχα.
Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι μεσοπρόθεσμα, με την πλήρη και αποτελεσματική υλοποίηση των μέτρων αυτών, καθώς και των διαρθρωτικών αλλαγών, η κυπριακή οικονομία αναμένεται να αποκτήσει μεγάλη δυναμική. Με αυτό εννοώ ότι με τα δημόσια οικονομικά σε μια πιο βιώσιμη βάση, την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας και ένα πιο ανθεκτικό και πιο ανταγωνιστικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, αναμένεται η ανάκαμψη της δραστηριότητας του ιδιωτικού τομέα, ενισχύοντας τη ροή επενδύσεων. Παράλληλα, η ανακάλυψη των πολύ σημαντικών αποθεμάτων φυσικού αερίου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη της Κύπρου, θα ενισχύσει περαιτέρω τις προοπτικές για ανάπτυξη.
Ερ.: Το ακριβό κόστος του χρήματος τα τελευταία χρόνια στην Κύπρο έχει πλήξει κάθε προοπτική οικονομικής δραστηριότητας. Πότε ο Κύπριος Ευρωπαίος πολίτης θα απολαύσει ευρωπαϊκά επιτόκια;
Απ.: Είναι γεγονός ότι τα υψηλά επιτόκια αποτελούν αντικίνητρο οποιασδήποτε επενδυτικής απόφασης και στην Κύπρο το φαινόμενο αυτό έχει παρατηρηθεί έντονα τα τελευταία χρόνια, παρά τη μείωση των επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Αυτό υποδηλώνει ότι τα υψηλά επιτόκια εμπερικλείουν υψηλό κίνδυνο αντισυμβαλλομένου ρίσκου (counterparty risk) με τους δανειστές να απαιτούν υψηλότερη απόδοση σε σχέση με το παρελθόν. Για να μπορέσει λοιπόν ο Κύπριος Ευρωπαίος πολίτης να απολαύσει χαμηλότερα επιτόκια θα πρέπει να περιοριστεί η αβεβαιότητα στους συμμετέχοντες στην αγορά και αυτό θα επιτευχθεί με την ενδυνάμωση της αξιοπιστίας των τραπεζών (επαρκής κεφαλαιοποίηση και ισχυρή εσωτερική διακυβέρνηση), ούτως ώστε οι τελευταίες να μπορούν να αντλούν κεφάλαια και από τη δευτερογενή αγορά (έκδοση νέου μετοχικού κεφαλαίου, δανεισμός από θεσμικούς επενδυτές και άλλες τράπεζες).
Η ανάκαμψη των τραπεζών αναμένεται, επίσης, να οδηγήσει στην αποκλιμάκωση των επιτοκίων των καταθέσεων που είναι η βασική πηγή χρηματοδότησης των τραπεζών. Θα πρέπει επίσης η οικονομία να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητα της για να ελκύσει ξένους δυνητικούς επενδυτές και ταυτόχρονα να εισέλθουν στην οικονομία ξένα κεφάλαια που υποβοηθούν στη μείωση των επιτοκίων.
Με την υπογραφή του Μνημονίου και την υλοποίηση του, θα εξασφαλιστεί ικανοποιητική ρευστότητα για τις τράπεζες αλλά, παράλληλα, θα αποκατασταθεί και η εμπιστοσύνη προς το τραπεζικό μας σύστημα, δεδομένα που λογικά αναμένεται ότι θα συμβάλουν στη μείωση των επιτοκίων στην Κύπρο.
Ερ.: Ψηλά επιτόκια, ύφεση και ο περιορισμός των εισοδημάτων των πολιτών αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, ένα θέμα που πέραν της οικονομικής πτυχής έχει και τεράστιες κοινωνικές προεκτάσεις. Πως σκέφτεστε ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί το θέμα καθώς φαίνεται πως θα είναι το μεγάλο πρόβλημα που θα έχει ο τόπος στα επόμενα χρόνια;
Απ.: Όταν η οικονομία βρίσκεται σε ύφεση είναι αναμενόμενο να υπάρξει αύξησης στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Η έκθεση της Pimco θα προβλέψει όλες αυτές τις ανάγκες που θα προκύψουν για νέα κεφάλαια. Στην ουσία το ποσό που θα υπολογιστεί θα δημιουργεί και ένα μαξιλάρι για τις μελλοντικές ζημιές. Η ρευστότητα δεν θα σταματήσει, οι Τράπεζες θα είναι καλά προετοιμασμένες για τις ζημιές που θα προκύψουν, ενώ παράλληλα θα μπορούν να δανειοδοτούν επιχειρήσεις για καλά επιχειρηματικά σχέδια.
Ερ.: Ο κόσμος που βλέπει τα εισοδήματα του να περιορίζονται ανησυχεί για το πώς θα μπορέσει να πληρώσει τα δάνεια του. Ήδη φαίνεται ότι κάποιοι πολιτικοί έχουν αφουγκραστεί αυτή την ανησυχία των πολιτών και προχωρούν σε προτάσεις για επιμήκυνση των δανείων
Απ.: Υπάρχουν διάφορα σχέδια τα οποία μπορούν να γίνουν σε περιόδους ύφεσης , όπως πχ ένα σχέδιο που εφαρμόστηκε στις ΗΠΑ το οποίο προνοούσε ότι σε περίπτωση που αγοραστής δεν μπορούσε να πληρώσει το δάνειο του η Τράπεζα έπαιρνε το σπίτι αλλά ο αγοραστής συνέχιζε να διαμένει με ενοίκιο διατηρώντας παράλληλα το δικαίωμα να το επαναγοράσει σε μερικά χρόνια. Υπάρχουν και άλλα πολλά ευφάνταστα σχέδια που μπορούν να βοηθήσουν τους πολίτες.
Ερ.: Η Κεντρική είναι ανοικτή σε τέτοια σχέδια, για παράδειγμα πως θα βλέπατε ένα σχέδιο που θα αφορά την πρώτη κατοικία;
Απ.: Βεβαίως και είμαστε ανοιχτοί σε τέτοια θέματα. Οι Τράπεζες, μέσα σε μια περίοδο ύφεσης, πρέπει οπωσδήποτε να επεξεργαστούν σχέδια και να είναι πιο ελαστικές, άλλωστε δεν θα ήταν προς το συμφέρον τους να προχωρήσουν σε χιλιάδες εκποιήσεις βγάζοντας τον κόσμο από τα σπίτια. Είναι κατανοητές οι ανησυχίες των πολιτών αλλά κανένας δεν έχει αυτό τον σκοπό, ούτε η Τρόικα ούτε η Τράπεζες. Δεν είναι ο σκοπός του μνημονίου να δημιουργήσει αυτού του είδους τα κοινωνικά προβλήματα. Το γεγονός ότι πολιτικοί σκέφτονται και επεξεργάζονται διάφορες λύσεις είναι θετικό στοιχείο. Εμείς σαν Κεντρική Τράπεζα θα ενθαρρύνουμε τις τράπεζες να αντιμετωπίσουν με πιο ανθρώπινο τρόπο αυτό το πρόβλημα.
Ερ.: Πως βλέπεται τη νομοθετική ρύθμιση αυτού του θέματος;
Απ.: Δεν το αποκλείω, όμως όταν θα περνούμε νομοθεσίες που έχουν σχέση με το μνημόνιο θα πρέπει να διαβουλευτούμε και με στους πιστωτές μας
Ερ.: Πέραν των επιτοκίων, πολίτες και επιχειρήσεις διαμαρτύρονται για τις διάφορες χρεώσεις των τραπεζών, όπως επιταγές που ξεκαθαρίζουν με πολλή καθυστέρηση, τόκους σε κάρτες που αγγίζουν το 17% και άλλες υπερβολικές χρεώσεις. Είναι βεβαίως ένα θέμα το οποίο πλήττει την αξιοπιστία των τραπεζών σε μια περίοδο που περισσότερο από ποτέ έχουν ανάγκη να την ενισχύσουν.
Απ.: Αυτό είναι ένα σύμπτωμα των αιτιών που έφεραν το τραπεζικό μας σύστημα σε αυτή την κατάσταση σήμερα. Εμείς θέλουμε και μέσω του μνημονίου θα δημιουργηθεί ένα πολύ πιο ανταγωνιστικό και αποδοτικό σύστημα. Μέσα από την διαδικασία της εξυγίανσης, της αναδιάρθρωσης, της ανακεφαλαιοποίησης του τραπεζικού συστήματος το κόστος του χρήματος θα μειωθεί. Εφόσον εφαρμόσουμε αυτά που πρέπει να εφαρμοστούν, και εφόσον η εξυγίανση και η αναδιάρθρωση γίνουν με ευφάνταστο τρόπο θα δημιουργηθεί ένα πιο ανταγωνιστικό και αποδοτικό τραπεζικό σύστημα. Πρέπει να αποφύγουμε την δημιουργία τραπεζών οι οποίες έχουν τεράστια συγκέντρωση. Με βάση τα ποσοστά επί του ΑΕΠ αυτή την στιγμή κατέχουμε και το χρυσό και το αργυρό μετάλλιο στην Ευρώπη. Ο πιο μεγάλος τραπεζικός ισολογισμός στην Ευρωζώνη σε σχέση με το ΑΕΠ της χώρας στην οποία εδρεύει, είναι η Τράπεζα Κύπρου με 217%, και η δεύτερη πιο μεγάλη τράπεζα είναι Λαϊκή Τράπεζα με 197%. Αντιλαμβάνεστε ότι αυτά είναι ενδεικτικά μιας ολιγοπωλιακής κατάστασης η οποία λειτούργησε σε βάρος της Κυπριακής οικονομία για πάρα πολλά χρόνια.
Ερ.: Η διόρθωση αυτής η ολιγοπωλιακής κατάσταση που λέτε θα πάρει κάποια χρόνια ενώ ο κόσμος θα συνεχίσει να επιβαρύνεται με κάποιες υπερβολικές χρεώσεις
Απ.: Από τη στιγμή που αρχίζει η διαδικασία της εξυγίανσης των τραπεζών και από την στιγμή που μπαίνουν σε εφαρμογή και υλοποιούνται τα σχέδια αναδιάρθρωσης της κάθε τράπεζας τότε θα αρχίσει να πέφτει και το κόστος των τραπεζών και το κόστος χρήματος. Τόσο το κόστος των επιτοκίων όσο και των άλλων χρεώσεων που αναφέρεστε και οι οποίες στην ουσία είναι μεταμφιεσμένα επιτόκια. Οι τράπεζες θα πρέπει να περιορίσουν τα κόστη τους και να περάσουν ένα μέρος τουλάχιστον των εξοικονομήσεων που θα πετύχουν στους πελάτες τους. Αυτά δυστυχώς δεν μπορούν να γίνουν από την μια μέρα στην άλλη χρειάζεται χρόνος.
Ερ.: Πως μπορεί το 2012, εν μέσω της τεχνολογικής προόδου, να χρειάζονται πέντε ημέρες για να ξεκαθαρίσουν οι επιταγές;
Απ.: Το θέμα της αντιμετώπισης και εξεύρεσης λύσεων για την καθυστέρηση που παρατηρείται στο ξεκαθάρισμα των επιταγών είναι κάτι που θα υποβοηθήσει την κυκλοφορία του χρήματος (velocity of money) και θα αποτελέσει θετικό παράγοντα για την οικονομική ανάπτυξη. Από την άλλη, όμως, το ξεκαθάρισμα θα πρέπει να γίνεται σωστά για να αποφεύγονται λάθη που στο τέλος ίσως να δημιουργούν περισσότερη καθυστέρηση. Συνεπώς, είναι κάτι το οποίο θα εξετάσουμε λαμβάνοντας υπόψη τις πιο πάνω παραμέτρους.
Ερ.: Προκύπτει και ένα θέμα διαφάνειας στις συναλλαγές των πολιτών με τις τράπεζες. Σκέφτεστε να κάνετε κάτι προς αυτή την κατεύθυνση;
Απ.: Όσον αφορά το θέμα της διαφάνειας των συναλλαγών, η Κεντρική Τράπεζα ασκεί το ρόλο της μέσα στα όρια των εξουσιών της, όπως π.χ. απαιτεί από τις τράπεζες να δημοσιοποιούν τα στοιχεία εκείνα που προβλέπονται τόσο από τις ευρωπαϊκές Οδηγίες όσο και από αυτές που εκδίδει η ίδια (δάνεια σε συμβούλους, δάνεια σε συνδεδεμένα πρόσωπα, κτλ). Επίσης, οι διαφημίσεις των τραπεζών σχετικά με καταθετικά προϊόντα εγκρίνονται από την Κεντρική Τράπεζα, πριν να δημοσιοποιηθούν, ούτως ώστε να αποφεύγεται ενδεχόμενη παραπληροφόρηση των καταθετών.
Oι χρεώσεις των τραπεζών σε διάφορες υπηρεσίες που αυτές προσφέρουν δεν είναι θέμα που εμπίπτει μέσα στις άμεσες εξουσίες και αρμοδιότητες της Κεντρικής Τράπεζας. Η θέση της Κεντρικής Τράπεζας είναι ότι θα πρέπει να ενισχυθεί η διαφάνεια στις διάφορες χρεώσεις των τραπεζών, γεγονός το οποίο θα βοηθήσει στην προστασία του καταναλωτή και θα μειώσει την ασύμμετρη πληροφόρηση.
Ερ: Κλειδί για την οικονομία είναι η ανάπτυξη. Πως, όμως, θα επιτευχθεί όταν με τα μέτρα της Τρόικα αφαιρείται από τα νοικοκυριά η δυνατότητα κατανάλωσης γύρω στο €1 δις; Πως θα δημιουργηθεί «φρέσκια» δραστηριότητα ίσης τουλάχιστον αξίας ώστε η οικονομία να μην οδηγείται σε μεγαλύτερη ύφεση;
Απ.: Τα μέτρα που θα υλοποιηθούν μέσα στο πλαίσιο του Μνημονίου Συναντίληψης προϋποθέτουν πολλές θυσίες από τους Κύπριους. Εντούτοις, άμεση προτεραιότητα μας είναι η αποκατάσταση της μακροοικονομικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας έτσι ώστε μεσοπρόθεσμα η κυπριακή οικονομία να αποκτήσει μεγάλη δυναμική ανάπτυξης μέσα σε πνεύμα ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των επενδυτών στο χρηματοπιστωτικό μας σύστημα. Μέσα από την εξυγίανση, αναδιάρθρωση και ανακεφαλαιοποίηση του τραπεζικού συστήματος θα ανακάμψει η πιστωτική επέκταση η οποία θα συμβάλει στην αναζωογόνηση της πραγματικής οικονομίας, επαναφέροντας την οικονομική δραστηριότητα σε διατηρήσιμα επίπεδα και μειώνοντας την ανεργία. Επιπρόσθετα, η εκμετάλλευση των σημαντικών πόρων φυσικού αερίου αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω την ανάπτυξη.
Ερ.: Όταν προ επταμηνίας ξεκινούσαμε την προσπάθεια στήριξης της Λιακής Τράπεζας γνωρίζαμε το μέγεθος της τρύπας που θα πρέπει να κλείσουμε; Πολλοί διερωτούνται κατά πόσο εάν αφήναμε την Λαϊκή να καταρρεύσει η ζημία για την οικονομία δεν θα ήταν όση η σημερινή.
Απ.: Εάν αφήνετο να καταρρεύσει μια τόσο μεγάλη τράπεζα θα κατέρρεε όλο το τραπεζικό σύστημα. Μια τέτοια τράπεζα είναι συστημική όχι μόνο στην Κύπρο αλλά και στην Ευρωζώνη. Και η κατάρρευση μιας συστημικής τράπεζας θα δημιουργούσε τεράστιες επιπτώσεις σε ολόκληρη την οικονομία. Αντιλαμβάνεστε τι πανικός θα δημιουργείτο. Δεν υπάρχει άλλη επιλογή από τη διάσωση της. Αυτό που θα πρέπει να κάνει κάποιος σαν επόπτης είναι να βεβαιωθεί πως αυτές οι μεγάλες τράπεζες δεν αναλαμβάνουν μεγάλους κινδύνους που εκθέτουν την οικονομία καθώς γνωρίζει ότι εάν φτάσει στο απροχώρητο σημείο το κράτος είναι υποχρεωμένο να τη στηρίξει. Για αυτό και μόνο τον λόγο η εποπτική αρχή πρέπει να είναι περισσότερο αυστηρή με συστημικές τράπεζες παρά με τράπεζες που δεν είναι συστημικές.
Ερ.: Θέλετε να πείτε ότι πληρώνουμε τα λάθη της προηγούμενης εποπτικής αρχής
Απ.: Δεν θέλω να το σχολιάσω.
Ερ.: Οι προοπτικές οικονομίας για το 2013 είναι ζοφερές. Πως βλέπετε να εξελίσσεται ο νέος χρόνος για το χρηματοπιστωτικό τομέα;
Απ.: Η κατάσταση του κυπριακού τραπεζικού συστήματος έχει επιδεινωθεί σημαντικά από τα μέσα του 2011, κυρίως λόγω των αυξημένων προβλέψεων για τα δανειακά χαρτοφυλάκια στην Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς και των απωλειών από την απομείωση του ελληνικού δημόσιου χρέους στο οποίο οι δύο μεγάλες κυπριακές τράπεζες ήταν εκτεθειμένες σε υπέρμετρο βαθμό. Οι οικονομικές διασυνδέσεις με την ελληνική οικονομία εξακολουθούν να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, η δε συνεχιζόμενη διαδικασία απομόχλευσης στον εγχώριο τραπεζικό κλάδο έχει σοβαρό αντίκτυπο στη βραχυπρόθεσμη ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας. Οι αρνητικές εξελίξεις στον τραπεζικό τομέα υποχρέωσαν, όπως γνωρίζετε, τις δύο μεγαλύτερες τράπεζες να ζητήσουν οικονομική στήριξη από το κράτος και οδήγησαν την κυβέρνηση να προσφύγει στο Μηχανισμό Στήριξης της ΕΕ.
Κατά το 2013, η επιδείνωση των μακροοικονομικών συνθηκών στην Κύπρο, καθώς και η συνέχιση του αρνητικού λειτουργικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα αναμένεται να έχουν περαιτέρω αρνητικές συνέπειες στην ποιότητα του δανειακού χαρτοφυλακίου των τραπεζών και, κατ’ επέκταση, στην κερδοφορία τους. Η πορεία του χρηματοπιστωτικού τομέα κατά το επόμενο έτος θα εξαρτηθεί, κυρίως, από την έγκαιρη και αποτελεσματική ενίσχυση της κεφαλαιακής επάρκειας και ρευστότητας του, η οποία μπορεί να επιτευχθεί μέσω του προγράμματος οικονομικής προσαρμογής. Η πιστή εφαρμογή της συμφωνίας που επιτεύχθηκε με την Τρόικα αποτελεί την ισχυρή βάση για ανατροπή των αρνητικών εξελίξεων στον χρηματοπιστωτικό τομέα καθώς και στην κυπριακή οικονομία. Πρωταρχικός στόχος είναι η πλήρης αποκατάσταση της αξιοπιστίας του τραπεζικού τομέα, ενισχύοντας έτσι τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στη χώρα μας, η οποία θα θέσει τις βάσεις για την ανάκαμψη της πραγματικής οικονομίας.
Ερ.: Ποιες θα είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο τραπεζικός τομέας;
Απ.: Ο τραπεζικός τομέας στην Κύπρο παρουσιάζει προβλήματα κεφαλαιακής ανεπάρκειας, τα οποία προέρχονται εν μέρει από το υφιστάμενο δανειακό του χαρτοφυλάκιο. Επίσης, χρειάζεται κεφάλαια για να μπορεί να υποστηρίξει τις μελλοντικές του εργασίες και να συνεχίσει την παροχή χορηγήσεων στην οικονομία. Πέραν τούτου, έχουν παρατηρηθεί και ορισμένα προβλήματα σε σχέση με τη ρευστότητα του που κυρίως οφείλονται λόγω της ανεπάρκειας των κεφαλαίων του και της γενικότερης αβεβαιότητας για το μέλλον της κυπριακής οικονομίας. Η ανεπάρκεια των κεφαλαίων προκλήθηκε, πέραν από το αρνητικό μακροοικονομικό περιβάλλον στην Ελλάδα και στην Κύπρο, από ένα συνδυασμό παραγόντων, όπως ανεπαρκής εσωτερική διακυβέρνηση (π.χ. μη ικανοποιητικές διαδικασίες διαχείρισης κινδύνων, μη επαρκείς διαδικασίες εσωτερικού ελέγχου) και λανθασμένες επενδυτικές αποφάσεις.
Συνεπώς, η διαφαινόμενη ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζικών ιδρυμάτων από το κράτος, που αποτελεί πρωτόγνωρο φαινόμενο για την Κύπρο, καθιστά αναγκαίο όπως οι τράπεζες αποπληρώσουν όσο το δυνατό πιο σύντομα τα κεφαλαία του κράτους είτε μέσω εξεύρεσης νέων επενδυτών από τον ιδιωτικό τομέα είτε μέσω της αποπληρωμής όλου του ποσού από την κερδοφορία τους. Για την επιτυχή έκβαση του σεναρίου αυτού, οι τράπεζες θα πρέπει να αναδιαρθρωθούν κατάλληλα για να επιτύχουν σύντομα ικανοποιητική κερδοφορία αλλά και να ενισχύσουν τις διαδικασίες εσωτερικής διακυβέρνησης και διαχείρισης κινδύνων, ούτως ώστε να αποφύγουν στο μέλλον τα λάθη που οδήγησαν στα σημερινά δυσάρεστα αποτελέσματα και γενικά να μπορούν να εκπληρώνουν ομαλά τον κύριο ρόλο τους στην οικονομία, δηλαδή τη μεταφορά πόρων/κεφαλαίων από εκείνους που αποταμιεύουν προς εκείνους που ζητούν χρηματοδότηση και μπορούν να την αποπληρώσουν.
Ως εκ τούτου, οι πιο πάνω προσπάθειες αποτελούν τις μεγαλύτερες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει ο τραπεζικός τομέας.
Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, στο βαθμό που της επιτρέπουν οι εξουσίες και αρμοδιότητες της, θα κάνει ότι είναι δυνατό για να κατευθύνει τις τράπεζες προς αυτή την κατεύθυνση, διαφυλάσσοντας με τον τρόπο αυτό τους καταθέτες και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, απαραίτητες προϋποθέσεις για την οικονομική ανάπτυξη.
Σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον, η ΚΤΚ έχει θέσει ως πρωταρχικό στόχο τη δημιουργία ενός εύρωστου χρηματοπιστωτικού τομέα με ισχυρή κεφαλαιακή θέση και ικανοποιητική ρευστότητα, αναγνωρίζοντας τη σημασία του στην οικονομική ανάπτυξη. Οι σημαντικές αλλαγές που θα επέλθουν αναμένεται να καταστήσουν το χρηματοπιστωτικό τομέα πιο ανταγωνιστικό, με υγιή θεμελιώδη μεγέθη και βιώσιμη μακροπρόθεσμη πορεία. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των καταθετών και επενδυτών προς το τραπεζικό μας σύστημα και της δυνατότητας των πιστωτικών ιδρυμάτων να συνεισφέρουν ξανά στη χρηματοδότηση της κυπριακής οικονομίας, δίδοντας έτσι ώθηση στην ανάπτυξη και στη δημιουργία νέων θέσεων απασχόλησης.
Ερ.: Έχετε προχωρήσει στη σύσταση ειδικής εξεταστικής επιτροπής για να διερευνήσει και να καταθέσει εισηγήσεις για το μέλλον του τραπεζικού συστήματος. Τι αναμένεται από αυτή την επιτροπή; Με δεδομένο ότι η χρηματοπιστωτική σταθερότητα απαιτεί πέραν της σωστής εποπτείας και καλούς μακροοικονομικούς δείκτες πιστεύετε ότι ανάλογης εξέτασης θα πρέπει να τύχει και το μοντέλο ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας;
Απ.: Οι όροι εντολής είναι σαφείς. O διορισμός Ανεξάρτητης Επιτροπής για το Μέλλον του Τραπεζικού Τομέα που αποτελείται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες, αναμένεται να υποβάλει στην ΚΤΚ συγκεκριμένες και πρακτικές συστάσεις όσον αφορά το μέγεθος και τη διάρθρωση του τομέα, την ενίσχυση της προληπτικής ρύθμισης και εποπτείας, καθώς και την προώθηση του ανταγωνισμού προς όφελος των καταναλωτών και των επιχειρήσεων.
Όσον αφορά το ζήτημα του πώς μπορεί να επιτευχθεί βιώσιμη ανάπτυξη αυτό το θέμα αποτελεί, κατά κύριο λόγο, αρμοδιότητα του Υπουργείου Οικονομικών. Ωστόσο, η ΚΤΚ μπορεί να συμβάλει σε μια τέτοια προσπάθεια, αν της ζητηθεί.
Ερ.: Τι γίνεται με τη διερεύνηση των κακώς εχόντων στις τράπεζες μας; Πότε θα ολοκληρωθεί;
Απ.: Πέραν της ειδικής ανεξάρτητης έρευνας που ως γνωστό διεξάγεται στις δύο μεγάλες τράπεζες, την Τράπεζα Κύπρου και Λαϊκή Τράπεζα, οι έλεγχοι και η παρακολούθηση των πεπραγμένων σε όλες τις τράπεζες είναι συνεχής και εκεί όπου χρειάζεται, οι τράπεζες καλούνται να λάβουν διορθωτικές ενέργειες.
Ερ.: Αναλάβατε, ομολογουμένως, σε μια πολύ δύσκολη εποχή για την οικονομία και τον τόπο και δείχνετε αποφασισμένος να προχωρήσετε σε τομές. Σε αυτή την προσπάθεια νιώθετε να έχετε στήριξη από τους συνεργάτες σας, το Διοικητικό Συμβούλιο της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου, την κυβέρνηση αλλά και την αντιπολίτευση;
Απ.: Πιστεύω ότι όσο θα είμαι Διοικητής, θα προβούμε σε όλες τις ενέργειες, θα επιβάλουμε όλες τις αλλαγές και βελτιώσεις, ούτως ώστε να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος που διορίσαμε του εξωτερικούς συμβούλους. Για να βρουν τα λάθη και τις αδυναμίες και στις τράπεζες αλλά και εντός της ίδιας της Κεντρικής Τράπεζας. Θα κάνουμε το παν προς αυτή την κατεύθυνση. Όσον αφορά τις ευθύνες, διευκρινίζω ότι εάν διαφανεί ότι υπάρχουν ποινικές ευθύνες, εμείς θα δώσουμε στα στοιχεία στον γενικό εισαγγελέα. Από εκεί και πέρα είναι θέμα τις δικαιοσύνης. Όσον αφορά θέματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα μας, για παράδειγμα διοικητικές ευθύνες ή όπου προκύψει θέμα καταλληλότητας προσώπων, οπωσδήποτε θα προχωρήσουμε στις ανάλογες και κατάλληλες ενέργειες. Εδώ φτάνει η εποπτική μας εξουσία.
Πρόσφατα, η ΚΤΚ απέστειλε επιστολή στις τράπεζες όπου, βάσει της σχετικής Οδηγίας της για την Ικανότητα και Καταλληλότητα των Συμβούλων και Διευθυντών των τραπεζών, θα διενεργεί επιλεκτικά, κατά τη διακριτική της ευχέρεια, προσωπικές συνεντεύξεις σε σχέση με τα άτομα που προτείνονται για συγκεκριμένες θέσεις στο διοικητικό της συμβούλιο ή στην ανώτατη διευθυντική της ομάδα, με σκοπό την ενίσχυση του εποπτικού πλαισίου. Γενικότερα, η κρίση επέφερε αλλαγές, θέτοντας αυστηρότερους όρους σε συγκεκριμένες υποχρεώσεις των τραπεζών.
Όσον αφορά το σκέλος της ερώτησης σας για στήριξη των προσπαθειών αυτών, έχω την πεποίθηση ότι όλοι αναγνωρίζουμε ότι η έλλειψη επικοινωνίας και συνεννόησης, δεν βοήθησε στην αντιμετώπιση των προβλημάτων και όλοι απευχόμαστε επανάληψη καταστροφικών σεναρίων. Έχω ήδη κάνει αρκετές συναντήσεις με όλα τα κόμματα και με όλους τους κοινωνικούς εταίρους και θα συνεχίσω να το πράττω. Οφείλω να πω ότι έχω βρει ανταπόκριση στις παραινέσεις μου και πως έχουν τεθεί οι βάσεις παραγωγικής συνεργασίας με όλα τα κόμματα. Πιστεύω πως αυτός είναι ένας από τους βασικούς ρόλους της ΚΤΚ και του Διοικητή. Να διατηρούν καλές σχέσεις, πάντοτε φυσικά στο πλαίσιο του σεβασμού της ανεξαρτησίας της ΚΤΚ και της νομοθεσίας.
Όσον αφορά το Διοικητικό Συμβούλιο της ΚΤΚ, όταν υπάρχει καλή συνεργασία μεταξύ του Διοικητή και των μελών του Δ.Σ., δεν τίθεται οποιοδήποτε θέμα, μάλιστα το συμβούλιο έχει έναν πολύ θετικό ρόλο να διαδραματίσει.
Ερ.: Κυρίως από χώρες ανταγωνιστές μας στην προσέλκυση ξένων επενδύσεων ακούγονται κατά καιρούς διάφορα περί του ξεπλύματος βρώμικου χρήματος. Τι τους απαντούμε; Πόσο αυστηρή είναι η εποπτεία στην Κύπρο; Υπάρχουν κινήσεις που μπορούν να ενισχύσουν την εικόνα μας;
Απ.: Όπως γνωρίζετε, η Κύπρος διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα τα οποία βοήθησαν στην ανάπτυξη της ως ένα αξιόλογο διεθνές επιχειρηματικό κέντρο. Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, καθώς και οι άλλες αρμόδιες αρχές αντιλαμβάνονται και γνωρίζουν φυσικά τους κινδύνους που περικλείει αυτή η ανάπτυξη όπως είναι η χρήση του χρηματοπιστωτικού μας συστήματος ως όχημα για τη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Συνεπώς, έχουμε θέσει την παρεμπόδιση και καταπολέμηση του ξεπλύματος ως μια από τις άμεσες μας προτεραιότητες με στόχο την προστασία του καλού ονόματος του τραπεζικού μας συστήματος και της υπόληψης της χώρας μας. Τονίζω ότι η Κύπρος έχει θεσπίσει την κατάλληλη νομοθεσία καθώς, επίσης, η Κεντρική Τράπεζα έχει λάβει τα απαιτούμενα ρυθμιστικά μέτρα και εφαρμόζει τους κατάλληλους μηχανισμούς για αποτελεσματική εποπτεία έτσι ώστε να παρεμποδίζεται και να καταπολεμείται το ξέπλυμα παράνομου χρήματος και η χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Το κυπριακό κανονιστικό πλαίσιο είναι πλήρως εναρμονισμένο με τις Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την πρόληψη και την καταπολέμηση του ξεπλύματος παράνομου χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας, καθώς και με τις διεθνείς συμβάσεις και πρότυπα.
Το σύστημα της Κύπρου εναντίον της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες αξιολογήθηκε τέσσερεις φορές μέχρι σήμερα από την Επιτροπή «Moneyval» του Συμβουλίου της Ευρώπης, η οποία ασχολείται με την αξιολόγηση των μέτρων που λαμβάνονται από τα κράτη-μέλη της κατά της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες στη βάση αναλυτικής μεθοδολογίας της Ομάδας Χρηματοοικονομικής Δράσης (Financial Transaction Task Force - FATF). Η πιο πρόσφατη αξιολόγηση της Κύπρου ολοκληρώθηκε το 2011 και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η χώρα έχει υιοθετήσει μέτρα στο χρηματοπιστωτικό τομέα τα οποία συνάδουν με τα διεθνή πρότυπα. Στη σχετική έκθεση σημειώνεται ότι η Κύπρος θα πρέπει να επαινεθεί για το πολύ περιεκτικό νομικό πλαίσιο που έθεσε σε ισχύ. Άλλωστε, η βαθμολογία της Κύπρου μπορεί να συγκριθεί ευνοϊκά με τις αντίστοιχες αξιολογήσεις άλλων μεγάλων κρατών μελών της ΕΕ.
Ερ.: Πολύ πρόσφατα επαναφέρθηκε το θέμα των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Υπάρχει πολλή σύγχυση γύρω από το θέμα αυτό. Τι ακριβώς πρόκειται να διαφοροποιηθεί από την αλλαγή του ορισμού;
Απ.: Η εναρμόνιση του τρόπου υπολογισμού των μη εξυπηρετούμενων δανείων με τη διεθνή πρακτική είχε ζητηθεί από την ίδια την Τρόικα με την κάθοδο της στην Κύπρο τον περασμένο Ιούλιο. Το αίτημα αυτό δεν ηγέρθη για πρώτη φορά από την Τρόικα, όπως λανθασμένα έχει αφεθεί να εννοηθεί από μερίδα του Τύπου και σίγουρα όχι από εμένα τον ίδιο. Παρόμοιες εισηγήσεις είχαν γίνει στο παρελθόν και στις εκθέσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου για την Κύπρο.
Όπως πολλές φορές εξηγήσαμε, εκείνα τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που καλύπτονται πλήρως από εξασφαλίσεις δεν συμπεριλαμβάνονται στις επισφάλειες των πιστωτικών ιδρυμάτων έστω και αν υπάρχουν καθυστερήσεις πέραν των 90 ημερών και, ως εκ τούτου, δεν επαυξάνουν τις κεφαλαιακές ανάγκες του τραπεζικού συστήματος. Οπότε, δεν τίθεται θέμα εκτόξευσης στα ύψη, όπως επίσης λανθασμένα έχει γίνει αναφορά, των κεφαλαιακών αναγκών για σκοπούς Μνημονίου.
Πρόσφατες αναφορές στον Τύπο ότι η εφαρμογή του νέου ορισμού των μη εξυπηρετούμενων δανείων προσθέτει ακόμη €6.2 δις στην τρύπα του τραπεζικού μας συστήματος δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και δεν εξυπηρετεί κανένα σκοπό πέραν από του να προκαλεί αχρείαστο πανικό σε μια δύσκολη οικονομικά χρονική συγκυρία.
Η αλλαγή του ορισμού έχει προέλθει από την ανάγκη εφαρμογής βέλτιστων πρακτικών παρουσίασης των οικονομικών αποτελεσμάτων των πιστωτικών ιδρυμάτων, τις οποίες πρέπει να χαρακτηρίζει η διαφάνεια και η ακριβής ενημέρωση έτσι ώστε οι καταθέτες, μέτοχοι και ενδεχόμενοι νέοι επενδυτές, καθώς και το ευρύ κοινό να μπορούν να αξιολογούν με ακρίβεια την ευρωστία ενός πιστωτικού ιδρύματος, ενισχύοντας έτσι την αξιοπιστία του τραπεζικού συστήματος. Ως εκ τούτου, η δημοσίευση του ποσοστού των μη εξυπηρετούμενων δανείων, που σύμφωνα με τη βέλτιστη διεθνή πρακτική περιλαμβάνει όλα τα δάνεια που παρουσιάζουν καθυστερήσεις πέραν των 90 ημερών, ανεξάρτητα εξασφάλισης, αποτελεί απαραίτητο στοιχείο πληροφόρησης.
Με βάση τα πιο πάνω, η Τρόικα, με δεδομένα τα προβλήματα του τραπεζικού μας συστήματος και την άμεση ανάγκη εξυγίανσης του, ζητεί όπως, από τώρα και στο εξής, να δημοσιοποιούνται τα πραγματικά στοιχεία που αφορούν την οικονομική κατάσταση των πιστωτικών ιδρυμάτων.