Οι εκτιμήσεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου στo πλαίσιο της συζήτησης του κρατικού προϋπολογισμού για το 2017
Παρουσίαση της κυρίας Χρυστάλλας Γιωρκάτζη, Διοικητού της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Οικονομικών και Προϋπολογισμού
Λευκωσία, 24 Νοεμβρίου 2016
Κύριε Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι Βουλευτές,
Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση να καταθέσω τις απόψεις μου ως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου με την ευκαιρία της συζήτησης του Προϋπολογισμού του κράτους για το έτος 2017. Είναι τιμή και ευθύνη.
Η αισιοδοξία και οι προβλέψεις που εξέθεσα πέρυσι τέτοιο καιρό για το 2016 όχι μόνο επαληθεύτηκαν, αλλά τελικά προέκυψαν ακόμα θετικότερες, ενώ για το 2017 αναμένεται συνέχιση της ανάκαμψης της οικονομίας που παρατηρείται τα τελευταία δύο χρόνια. Όσον αφορά το τραπεζικό σύστημα, θα ενισχυθούν περαιτέρω οι προσπάθειες για ακόμα πιο ισχυρή ενδυνάμωσή του.
Ο χρόνος που αφήνουμε πίσω μας σηματοδότησε την επιτυχή έξοδο της Κύπρου από το πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής, στο οποίο η χώρα μας είχε εισέλθει τον Μάρτιο του 2013 με βάση το Μνημόνιο Συναντίληψης που συμφωνήθηκε με τους διεθνείς δανειστές της χώρα μας. Η εφαρμογή του προγράμματος ήταν μεν δύσκολη, αλλά τελικά, όπως η σημερινή πορεία της οικονομίας καταδεικνύει, αναγκαία. Μάλιστα, η κυπριακή οικονομία έχει εξέλθει από το πρόγραμμα τον Μάρτιο του 2016, χρησιμοποιώντας μόνο €7,3 δισ. περίπου του διαθέσιμου χρηματοδοτικού κονδυλίου ύψους € 10 δισ.. Αν και σημαντικά προβλήματα παραμένουν, όπως το υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων (49%), το υψηλό δημόσιο χρέος (109,6%) και η ανεργία (12,1%), οι προοπτικές είναι ενθαρρυντικές τόσο για τον τραπεζικό τομέα, ο οποίος βρίσκεται τώρα σε πολύ υγιέστερη βάση, όσο και για τη δημοσιονομική κατάσταση, η οποία υποστηρίζεται, επίσης, από την επιστροφή στην ανάπτυξη και τη συνεχή μείωση της ανεργίας.
Πιο συγκεκριμένα, η οικονομική δραστηριότητα στην Κύπρο παρουσίασε αύξηση 2,7% σε πραγματικούς όρους το πρώτο εξάμηνο του 2016, σε σχέση με 0,8% την αντίστοιχη περίοδο του 2015. Οι εξαγωγές υπηρεσιών (ιδίως του τουρισμού) και η εγχώρια ζήτηση (τόσο οι επενδύσεις όσο και η ιδιωτική κατανάλωση) αποτέλεσαν τους κύριους μοχλούς της ανάπτυξης. Θα ήθελα στο σημείο αυτό να επισημάνω ότι η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης συνέχισε τη σταθερή θετική πορεία της εν μέσω αύξησης της αναδιάρθρωσης δανείων, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι προσπάθειες για τον περιορισμό του μη εξυπηρετούμενου δανεισμού δεν αναμένεται να έχουν σημαντική αρνητική επίδραση στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ).
Για ολόκληρο το 2016, και σύμφωνα με τις δημοσιευμένες προβλέψεις της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου του Ιουνίου 2016, το πραγματικό ΑΕΠ αναμένεται να αυξηθεί κατά 2,7%. Δεδομένης και της πρόσφατης δημοσιοποίησης της προκαταρκτικής εκτίμησης για το τρίτο τρίμηνο του 2016 για αύξηση 2,9%, και λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις εξαιρετικές επιδόσεις του τουρισμού που συνεχίζουν και κατά το τέταρτο τρίμηνο, αναμένεται ότι στον επόμενο γύρο των προβλέψεων της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου τον Δεκέμβριο του 2016, ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ για το 2016 θα αναθεωρηθεί ελαφρώς προς τα πάνω.
Το πραγματικό ΑΕΠ αναμένεται να συνεχίσει να αυξάνεται περίπου στα ίδια επίπεδα το 2017 και 2018, αντανακλώντας κυρίως την ισχυρή ιδιωτική κατανάλωση, τις επενδύσεις και σε μικρότερο βαθμό τις καθαρές εξαγωγές. Ο δυναμισμός της οικονομίας προβλέπεται να ενισχυθεί περαιτέρω, επωφελούμενος από τις βελτιώσεις στην ανταγωνιστικότητα που σημειώθηκαν τα τελευταία χρόνια.
Οι προαναφερθείσες θετικές εξελίξεις που αφορούν στο ΑΕΠ, αν και με κάποια χρονική υστέρηση, είχαν αναπόφευκτα θετική επίδραση και στην αγορά εργασίας, με την ανεργία να καταγράφει συνεχείς μειώσεις από το υψηλό ποσοστό του 16,1% που καταγράφηκε το έτος αιχμής της, το 2014. Συγκεκριμένα, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε, με βάση την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, στο 12,1% το δεύτερο τρίμηνο του 2016, σε σύγκριση με 14,1% το προηγούμενο τρίμηνο και 14,6% το αντίστοιχο τρίμηνο του 2015.
Στο μέτωπο των τιμών, ο πληθωρισμός είναι αρνητικός για τρίτη συνεχόμενη χρονιά. Ειδικότερα, κατά τους πρώτους δέκα μήνες του έτους, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός κυμάνθηκε στο -1,4%. Εξαιρουμένης της ενέργειας, η αρνητική επίδοση του πληθωρισμού περιορίζεται στο -0,5%. Ο αρνητικός πληθωρισμός οφείλεται στον αυξημένο ανταγωνισμό στις αερομεταφορές, στις δευτερογενείς επιπτώσεις των πολύ χαμηλών τιμών του πετρελαίου και στις προς τα κάτω προσαρμογές που επιβλήθηκαν στους μισθούς. Σε γενικές γραμμές, ο αρνητικός πληθωρισμός συνέβαλε θετικά στην ενίσχυση των εισοδημάτων σε πραγματικούς αριθμούς και της ανταγωνιστικότητας της κυπριακής οικονομίας, αν και περαιτέρω διατήρησή του δεν θα ήταν επιθυμητή, λόγω αποπληθωριστικών παρενεργειών.
Αναμένουμε ότι ο πληθωρισμός θα αρχίσει να επανέρχεται σε θετικά επίπεδα το 2017, λόγω κυρίως της ενίσχυσης της οικονομικής δραστηριότητας, μιας μικρής αναμενόμενης αύξησης των μισθών και των εξελίξεων σε εξωγενείς παράγοντες, όπως οι τιμές του πετρελαίου, οι οποίες, με βάση τις υποθέσεις εργασίας των προβλέψεων, αναμένεται να αυξηθούν.
Ο Προϋπολογισμός του 2017 είναι ο πρώτος που ετοιμάζεται μετά την έξοδο της Κυπριακής Δημοκρατίας από το πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής τον περασμένο Μάρτιο. Οι μακροοικονομικές προβλέψεις που περιλήφθηκαν θεωρούνται συνετές τόσο για το 2016, λαμβανομένων υπ’ όψιν των διαθέσιμων στοιχείων, όσο και για τα μεταγενέστερα έτη, ιδιαίτερα εάν ληφθούν υπ’ όψιν οι σημαντικές επενδύσεις τόσο από το δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα, που αναμένεται να συνεισφέρουν σημαντικά στο ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Η πορεία του δημοσιονομικού ισοζυγίου προβλέπεται να παρουσιάσει συνεχιζόμενη βελτίωση από
-0,3% το 2016 στο 0,7% το 2019, ενώ το πρωτογενές ισοζύγιο (δημοσιονομικό ισοζύγιο εξαιρουμένης της καταβολής τόκων) επίσης καταγράφει βελτίωση και σχετίζεται με μεγαλύτερα πλεονάσματα από 2,3% το 2016 σε 3,4% το 2019. Στα θετικά καταγράφεται και το γεγονός ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου του οικονομικού προγράμματος, η Κυπριακή Δημοκρατία πέτυχε σημαντική δημοσιονομική διόρθωση. Ειδικότερα, τα δημοσιονομικά αποτελέσματα που επιτυγχάνονταν σε σχέση με τους στόχους του προγράμματος καταδεικνύουν τη δέσμευση προς τη διαμόρφωση και εκτέλεση μιας συνετής δημοσιονομικής πολιτικής. Σε ό,τι αφορά το δημόσιο χρέος, αυτό φαίνεται να κορυφώνεται ως ποσοστό του ΑΕΠ γύρω στο 109% το 2015 και εντεύθεν να αποκλιμακώνεται φθάνοντας το 96% του ΑΕΠ το 2019. Σε περίπτωση που συμπεριληφθούν ορισμένα μη επαναλαμβανόμενα έσοδα, το δημόσιο χρέος θα αποκλιμακωθεί σε μεγαλύτερο βαθμό.
Ερχόμενη τώρα στις εξελίξεις που αφορούν στο χρηματοοικονομικό τομέα, θα ήθελα να σημειώσω πρώτα από όλα με ικανοποίηση ότι οι τράπεζές μας έχουν καταφέρει να ανταποκριθούν επιτυχώς στις αυστηρότερες εποπτικές οδηγίες και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων τριών κυρίως χρόνων, διορθώνοντας θεμελιώδεις αδυναμίες στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, γεγονός που αποτέλεσε κλειδί για τη σημαντική βελτίωση της αξιοπιστίας και της εμπιστοσύνης προς τον τομέα.
Κατ’ αρχήν, το 2014, ο ανακεφαλαιοποιημένος τραπεζικός τομέας πέρασε με επιτυχία τα αυστηρά τεστ αντοχής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, πράγμα που οδήγησε σε σημαντική βελτίωση της αξιοπιστίας του τραπεζικού συστήματος. Επιπλέον, υπήρξε μια ταχεία σταθεροποίηση των καταθετικών ροών μετά το 2013, γεγονός που επέτρεψε, τον Απρίλιο του 2015, την πλήρη άρση όλων των περιορισμών στη διακίνηση κεφαλαίων που είχαν επιβληθεί. Η καταγραφή εισροών καταθέσεων, ιδιαίτερα από κατοίκους Κύπρου, που καταγράφεται από το 2015, υποδηλοί, σταδιακά, επιστροφή της εμπιστοσύνης των καταθετών στο τραπεζικό σύστημα. Ταυτόχρονα, και παρά την παρατηρούμενη απομόχλευση των δανείων, καταγράφεται αύξηση, αν και περιορισμένη, στη χορήγηση νέων δανείων.
Ειδικότερα, ο δανεισμός προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα έχει αρχίσει να δείχνει σημάδια ελαφράς ανάκαμψης από το 2015, ως αποτέλεσμα της χορήγησης νέων δανείων από τις τράπεζες. Παρ’ όλα αυτά, ο νέος δανεισμός παραμένει περιορισμένος, κυρίως λόγω των συνεχιζόμενων προσπαθειών τόσο του τραπεζικού τομέα όσο και του ιδιωτικού τομέα για απομόχλευση των ισολογισμών τους.
Η βελτιωμένη ευρωστία της Κυπριακής οικονομίας και της κατάστασης του τραπεζικού συστήματος ειδικότερα, είναι εμφανής και από τη σημαντική μείωση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων της χώρας, την αναβάθμιση από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης, τη σημαντική μείωση του ELA και το σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον όπως αυτό προκύπτει από τη συμμετοχή ξένων ιδιωτών στον τραπεζικό και σε άλλους τομείς.
Σε ό,τι αφορά το ύψος των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων, αυτό συνεχίζει να είναι το κύριο πρόβλημα που ταλανίζει τον τραπεζικό τομέα, παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί τους τελευταίους μήνες. Τα τραπεζικά ιδρύματα, όμως, έχουν πλέον ολοκληρώσει τη δημιουργία και στελέχωση των ειδικών μονάδων για τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων και έχουν καταρτίσει τις πολιτικές και τις εσωτερικές διαδικασίες τους για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν στο μεγαλύτερο δυνατό βαθμό το πρόβλημα. Ο αριθμός των αναδιαρθρώσεων έχει αυξηθεί και παρατηρείται, κατά το 2016, μία ουσιαστική τάση προς πιο βιώσιμες αναδιαρθρώσεις. Επίσης, παρατηρείται αυξητική τάση στα ποσά που εισπράττονται από τις μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις. Αυτό, σε συνδυασμό με άλλες ενέργειες των τραπεζικών ιδρυμάτων, έχει οδηγήσει σε σταδιακή μείωση των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων, κυρίως κατά τους τελευταίους μήνες. Σημειώνω ότι, οι μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις για τις εγχώριες εργασίες των τραπεζικών ιδρυμάτων μειώθηκαν στα €24,5 δισ. μέχρι το τέλος Αυγούστου 2016, σε σχέση με τα €27,8 δισ. που είχαν φθάσει στο τέλος Ιανουαρίου 2015 και €26,9 δισ. στο τέλος του 2015. Υπάρχει, όμως, ακόμη δρόμος και πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει για να πετύχουμε την επίλυση του προβλήματος και δεν υπάρχει περιθώριο για χαλάρωση της προσπάθειας. Απαιτείται συνέχιση και ενδυνάμωση των σχετικών χειρισμών, από όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές, για να τύχει διαχείρισης το πρόβλημα. Ως γνωστό, οι μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις δρουν ως βαρίδι στους ισολογισμούς των τραπεζών και μειώνουν την ικανότητά τους για εσωτερική ενίσχυση της κεφαλαιακής τους βάσης. Ταυτόχρονα δρουν, γενικότερα, και ως βαρίδι για την οικονομία της χώρας και είναι για αυτό το λόγο που πρέπει να καταβληθεί κάθε προσπάθεια απ’ όλους προς την κατεύθυνση επίλυσης του προβλήματος. Το θέμα των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων σε επίπεδο Ευρωζώνης απασχολεί και τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό, ο οποίος έχει συστήσει ειδική ομάδα με μέλη από τις χώρες της Ευρωζώνης με ψηλά επίπεδα μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων, για να εξετάσει το πρόβλημα και να καταρτίσει σχέδιο αντιμετώπισής του. Σε πρώτη φάση, η ομάδα έχει ετοιμάσει προσχέδιο κατευθυντήριων γραμμών προς τις τράπεζες για τον τρόπο χειρισμού των μη εξυπηρετούμενων χορηγήσεων τόσο ως προς τη διαχείριση όσο και ως προς το σχηματισμό προβλέψεων. Επίσης, ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός αναμένεται να ζητήσει, μέσα στο 2017, από κάθε τράπεζα με ψηλές μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις να καταρτίσει πλάνο μείωσής τους σε αποδεκτά επίπεδα, την υλοποίηση του οποίου θα παρακολουθεί σε συνεχή βάση.
Σε σχέση με τη ρευστότητα των τραπεζικών ιδρυμάτων, παρατηρούμε σημαντική βελτίωση με τις καταθέσεις να σημειώνουν αύξηση και την έκτακτη ρευστότητα (ELA) να μειώνεται σημαντικά και με προοπτική εξόφλησής της ενωρίς εντός του 2017. Τα αρνητικά επιτόκια της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, παρά τη συμβολή τους στην τόνωση της οικονομίας της ευρωζώνης, και οι μη εξυπηρετούμενες χορηγήσεις, επηρεάζουν αρνητικά την κερδοφορία των τραπεζικών ιδρυμάτων με όλους τους συνεπακόλουθους κινδύνους για την κεφαλαιακή επάρκειά τους η οποία, παρά ταύτα, εξακολουθεί, επί του παρόντος, να παραμένει σε ικανοποιητικά επίπεδα.
Κύριε Πρόεδρε, αξιότιμα μέλη της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Οικονομικών και Προϋπολογισμού, ο καλύτερος δρόμος για την αντιμετώπιση των δύο βασικών προβλημάτων της οικονομίας, αυτό της ανεργίας και των μη εξυπηρετούμενων δανείων, είναι οι δομικές μεταρρυθμίσεις και η ανάπτυξη, μέσω περισσότερων επενδύσεων.
Τελειώνοντας, θα ήθελα για άλλη μια φορά να σας διαβεβαιώσω ότι η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου και εγώ προσωπικά ως Διοικητής, θα συνεχίσουμε, αθόρυβα μεν αλλά με απόλυτη προσήλωση, να διαδραματίζουμε το ρόλο που μας ανήκει, τόσο για το τραπεζικό μας σύστημα όσο και για την οικονομία του τόπου γενικότερα σε ότι εμπίπτει στις δικές μας αρμοδιότητες ως Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου και ως μέλος του Ευρωσυστήματος. Οι μέχρι τώρα προσπάθειές μας έχουν δικαιωθεί από τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα. Ο δρόμος που καταφέραμε να διανύσουμε από το ξέσπασμα της κρίσης μέχρι σήμερα ήταν πολύ σημαντικός. Αλλά εξίσου μακρύς και επίπονος είναι ο δρόμος που έχουμε ακόμα μπροστά μας. Η οριστική απάλειψη των συνεπειών της κρίσης και η επιστροφή του τραπεζικού μας συστήματος σε συνθήκες πλήρους αποκατάστασης της αξιοπιστίας του αλλά και του ρόλου του ως κύριου χρηματοδότη της οικονομικής δραστηριότητας και των επενδύσεων στον τόπο μας, εξακολουθούν να αποτελούν τον τελικό μας στόχο.
Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας. Είμαι στη διάθεσή σας για τυχόν ερωτήσεις.