Λευκωσία, 26 Μαΐου 2017
Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, φίλοι εκπρόσωποι των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, αγαπητοί συνάδελφοι,
Σας καλωσορίζω θερμά στη σημερινή διάσκεψη Τύπου για την παρουσίαση της Ετήσιας Έκθεσης της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου για το 2016. Η εδώ παρουσία σας αποτελεί τιμή για την Κεντρική Τράπεζα.
Θα αναφερθώ, εν πρώτοις, στις τελευταίες εξελίξεις για την οικονομία και ακολούθως στα οικονομικά αποτελέσματα της Τράπεζας, που είναι και ο κύριος σκοπός της παρούσας συνέντευξης Τύπου. Η οικονομία της χώρας παρουσίασε περαιτέρω βελτίωση κατά το 2016 και η αξιοπιστία προς τον τραπεζικό τομέα ενισχύθηκε. Ο Μάρτιος του 2016 σηματοδότησε την ολοκλήρωση και έξοδο της Κύπρου από το τριετές πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής που συνομολογήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο.
Το 2016, λοιπόν, ήταν ομολογουμένως μια πολύ σημαντική χρονιά για τη χώρα μας. Στον τραπεζικό τομέα συνεχίστηκαν οι μεταρρυθμίσεις στο κανονιστικό και ρυθμιστικό πλαίσιο. Ταυτόχρονα, η βελτίωση της κεφαλαιακής επάρκειας και ρευστότητας των τραπεζών βοήθησε σημαντικά στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης τόσο των ντόπιων όσο και των ξένων καταθετών προς τις τράπεζές μας.
Στη βάση του προγράμματος οικονομικής προσαρμογής υλοποιήθηκαν σημαντικά μέτρα, τα οποία αφορούν τη δημοσιονομική πολιτική, την αναδιάρθρωση και εξυγίανση του τραπεζικού τομέα, καθώς και τη δομή της κυπριακής οικονομίας. Οι αξιολογήσεις που έγιναν από τους διεθνείς δανειστές μας στα πλαίσια του προγράμματος ήταν θετικές, προδιαγράφοντας μια ελπιδοφόρο πορεία για την οικονομία και το κυπριακό τραπεζικό σύστημα. Ωστόσο, έχουμε ακόμα να διανύσουμε μακρύ δρόμο, με πολλές προκλήσεις να εξακολουθούν να υφίστανται.
Το 2016 είναι η δεύτερη χρονιά αξιοσημείωτου θετικού ρυθμού μεταβολής του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) μετά από τρία χρόνια συρρίκνωσης. Η πορεία αυτή αναμένεται να συνεχιστεί και στο μέλλον, νοουμένου βεβαίως ότι παραμένουμε προσηλωμένοι, χωρίς οπισθοδρομήσεις, στις πολιτικές εξυγίανσης. Η δημοσιονομική κατάσταση έχει βελτιωθεί, ενώ η πρόοδος στο θέμα των αναδιαρθρώσεων των μη εξυπηρετούμενων δανείων ήταν σημαντική αλλά δυστυχώς όχι ικανοποιητική. Ως αποτέλεσμα των θετικών εξελίξεων, η πρόσβαση της Κύπρου στις αγορές για χρηματοδότηση και το κόστος χρηματοδότησης έχουν βελτιωθεί αισθητά, γεγονός που επέτρεψε τη συνέχιση των εκδόσεων τίτλων του δημοσίου στις διεθνείς αγορές και κατά το 2016, παρά το γεγονός ότι τα κυπριακά ομόλογα κατατάσσονται ακόμα σε μη επενδυτική βαθμίδα από τους οίκους αξιολόγησης. Συγκεκριμένα, η έκδοση 7ετούς ομολόγου αξίας €1 δισ. με επιτόκιο 3,75% τον Ιούλιο του 2016 ήταν η πρώτη μετά το πέρας του προγράμματος οικονομικής προσαρμογής (Μάρτιος 2016) και μετά από τρείς εκδόσεις την περίοδο 2014-2015, από τις οποίες αντλήθηκαν €2,75 δισ..
Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά την οικονομική δραστηριότητα, θετικοί ρυθμοί ανάπτυξης 1,7% και 2,8% καταγράφηκαν το 2015 και 2016, αντίστοιχα, παρά το δύσκολο εξωτερικό περιβάλλον και την παρατεταμένη οικονομική ύφεση που προηγήθηκε. Η ανάκαμψη το 2016 είχε ευρεία βάση από σχεδόν όλους τους τομείς της παραγωγής, με εξαίρεση τον τομέα των χρηματοπιστωτικών και ασφαλιστικών υπηρεσιών λόγω των συνεχιζόμενων προσπαθειών του εν λόγω τομέα για απομόχλευση. Για το 2017, προπορευόμενοι οικονομικοί δείκτες (leading indicators) καταδεικνύουν τη συνέχιση της οικονομικής ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, ο Δείκτης Οικονομικής Συγκυρίας, οι αφίξεις και τα έσοδα από τον τουρισμό, ο δείκτης κύκλου εργασιών του λιανικού εμπορίου και οι δαπάνες κατόχων πιστωτικών καρτών σημείωσαν σημαντικές αυξήσεις κατά τους πρώτους μήνες του 2017. Για τα επόμενα έτη, αναμένεται περαιτέρω μεγέθυνση της κυπριακής οικονομίας σε επίπεδα γύρω στο 3%, με την ανάπτυξη να εδράζεται στη θετική πορεία των επενδύσεων που έχουν ήδη δρομολογηθεί στους τομείς του τουρισμού, των κατασκευών και άλλων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, καθώς και στις εξαγωγές υπηρεσιών.
Λόγω των ενθαρρυντικών μακροοικονομικών εξελίξεων, η αγορά εργασίας αναμένεται να καταγράψει περαιτέρω βελτίωση. Μετά την κορύφωση της ανεργίας στο 17,6% του εργατικού δυναμικού το πρώτο τρίμηνο του 2015, το ποσοστό ανεργίας μειώθηκε στο 12,9% το τέταρτο τρίμηνο του 2016. Για τα επόμενα έτη αναμένεται περαιτέρω μείωση της ανεργίας, σε συνάρτηση με τη συνεχιζόμενη οικονομική ανάκαμψη, τη μείωση των ξένων εργατών, καθώς και την ευελιξία που επέδειξε η αγορά εργασίας σε σχέση με τους μισθούς.
Η βελτίωση των δημοσίων οικονομικών συνέχισε και το 2016. Το δημοσιονομικό ισοζύγιο της γενικής κυβέρνησης ως ποσοστό του ΑΕΠ κατέγραψε πλεόνασμα 0,4% το 2016, σε σχέση με έλλειμμα 1,2% το 2015, χρονιά στην οποία περιλαμβάνετο και το ποσό (€175 εκ.) της ενίσχυσης της κεφαλαιουχικής βάσης της Συνεργατικής Κεντρικής Τράπεζας. [Εάν εξαιρεθεί το συγκεκριμένο ποσό, το δημοσιονομικό έλλειμμα κατά το 2015 θα μειωνόταν στο 0,2% του ΑΕΠ.]
Ο εγχώριος πληθωρισμός με βάση τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή παρέμεινε αρνητικός το 2016, φθάνοντας το -1,2% σε σύγκριση με -1,5% το 2015. Σημειώνεται ότι, τα αρνητικά επίπεδα του πληθωρισμού στην Κύπρο τα τελευταία δύο χρόνια σχετίζονταν περισσότερο με εξωγενείς παράγοντες, δομικές αλλαγές και μείωση του εγχώριου κόστους παραγωγής και όχι με φαινόμενα αυτοτροφοδοτούμενου φαύλου κύκλου μειώσεων τιμών και κατανάλωσης. Από τον Δεκέμβριο του 2016 η κατάσταση έχει αντιστραφεί, με τον πληθωρισμό να καταγράφει διαδοχικούς θετικούς ρυθμούς μεταβολής φθάνοντας στο 1,5% τον Μάρτιο του 2017, αντανακλώντας κυρίως τις σημαντικές αυξήσεις των τιμών της ενέργειας και των μη-επεξεργασμένων τροφίμων.
Ως προς το ύψος του επιθυμητού πληθωρισμού, θα ήθελα να υπενθυμίσω ότι στόχος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας είναι πληθωρισμός κάτω αλλά πλησίον του 2% στο μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.
Το 2016 o εγχώριος χρηματοπιστωτικός τομέας παρέμεινε σε πορεία σταδιακής ανάκαμψης, αν και με αργούς ρυθμούς, εν μέσω θετικών εξελίξεων για την κυπριακή οικονομία. Περιοριστικός παράγοντας στην πορεία αυτή παραμένει το πολύ υψηλό επίπεδο των μη εξυπηρετούμενων δανείων που συνεχίζει να αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση για την πλήρη ανάκαμψη του τομέα και της εγχώριας οικονομίας γενικότερα. Στα πλαίσια αυτά, αποτιμάται μεν θετικά η εντατικοποίηση των αναδιαρθρώσεων και η συνεχής και σταδιακή μείωση που καταγράφεται από τον Φεβρουάριο του 2015 στα υφιστάμενα επίπεδα των μη εξυπηρετούμενων δανείων, χρειάζονται όμως ακόμα πολλές προσπάθειες από όλους τους εμπλεκόμενους για να φτάσουμε σε ικανοποιητικά επίπεδα. Για τις προσπάθειες της ΚΤΚ θα αναφερθώ εκτενέστερα πιο κάτω. Σημειώνω ότι, από τον Δεκέμβριο του 2014 μέχρι και τον Δεκέμβριο του 2016, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν μειωθεί κατά €3,5 δισ. περίπου. Το σύνολο των μη εξυπηρετούμενων δανείων κατά τις 31 Δεκεμβρίου 2016 ανερχόταν σε €23,8 δισ. σε σύγκριση με €27,3 δισ. κατά τις 31 Δεκεμβρίου 2014. Αναφέρομαι πάντοτε στις επιτόπιες εργασίες ολόκληρου του τραπεζικού τομέα.
Θετική εξέλιξη αποτελεί, επίσης, και η σταδιακή αύξηση που παρατηρείται τόσο στη ζήτηση όσο και στην προσφορά νέων δανείων από τραπεζικά ιδρύματα προς εγχώρια νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ως αποτέλεσμα, κυρίως, της βελτίωσης των εγχώριων μακροοικονομικών συνθηκών και της διατήρησης ιστορικά χαμηλών δανειστικών επιτοκίων. Από την άλλη, η απομόχλευση υφιστάμενων δανείων προς τον εγχώριο ιδιωτικό τομέα συνεχίζεται με σταθερούς ρυθμούς.
Παράλληλα, η σημαντική καταγραφή εισροών καταθέσεων, ιδιαίτερα από κατοίκους Κύπρου και συγκεκριμένα από τις εγχώριες μη-χρηματοοικονομικές επιχειρήσεις, υποδηλοί σταδιακή αυξητική τάση της εμπιστοσύνης των καταθετών στο κυπριακό τραπεζικό σύστημα. Ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής των καταθέσεων του εγχώριου ιδιωτικού τομέα εξαιρουμένων των Οντοτήτων Ειδικού Σκοπού έφθασε στο 6,8% τον Μάρτιο του 2017 σε σύγκριση με 2,8% τον Μάρτιο του 2016.
Γενικότερα, όσον αφορά τον χρηματοπιστωτικό τομέα, τα μέτρα που άρχισαν να λαμβάνονται από το 2013 για την ενίσχυση του εποπτικού και ρυθμιστικού πλαισίου, προκειμένου να τεθούν τα θεμέλια για έναν υγιή και σταθερό τραπεζικό τομέα, τόσο σε μεσοπρόθεσμο όσο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα, συνέχισαν και κατά τη διάρκεια του 2016. Ενδεικτικά αναφέρω τη νέα Οδηγία «περί των Διαδικασιών Χορήγησης και Αναθεώρησης Πιστωτικών Διευκολύνσεων του 2016» προς αντικατάσταση της υφιστάμενης Οδηγίας του 2013. Σκοπός της αναθεωρημένης Οδηγίας είναι η απλοποίηση των διαδικασιών χορήγησης και αναθεώρησης δανείων, διατηρώντας συγχρόνως τις βέλτιστες πρακτικές πιστωτικής πολιτικής. Η Οδηγία δίνει έμφαση στην προσυμβατική ενημέρωση των δανειοληπτών, στην εφαρμογή διάφανων διαδικασιών αναφορικά με την πιστωτική πολιτική των τραπεζών και στην αξιολόγηση της ικανότητας αποπληρωμής των δανειοληπτών, στην οποία πρέπει να βασίζονται πλέον οι τράπεζες για χορήγηση δανείων και όχι στις εξασφαλίσεις ή/και τους εγγυητές, όπως γινόταν στο παρελθόν. Αναφέρω, επίσης, την τροποποίηση της «περί Απομείωσης Δανείων και των Διαδικασιών Διενέργειας Προβλέψεων Οδηγίας του 2014 έως 2015», την ψήφιση από τη Βουλή των Αντιπροσώπων του «περί Χρηματοδοτικής Μίσθωσης Νόμου του 2016», αλλά και πολλά άλλα μέτρα τα οποία αναφέρονται με μεγαλύτερη λεπτομέρεια στην Ετήσια Έκθεση.
Σε επίπεδο ευρωζώνης, ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός ήδη συμπλήρωσε δύο χρόνια ζωής τον Νοέμβριο του 2016. Μέσα σε αυτά τα δύο χρόνια, έγιναν σημαντικά βήματα για τη βελτίωση της προληπτικής εποπτείας των πιστωτικών ιδρυμάτων.
Όμως, παρά τις θετικές εξελίξεις, ο τραπεζικός τομέας της Κύπρου συνεχίζει να βρίσκεται κάτω από την απειλή του σημαντικότερου προβλήματος που αντιμετωπίζει, που είναι όπως προανάφερα τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια. Ένα πρόβλημα το οποίο δεν αποτελεί μόνο συνέπεια της οικονομικής κρίσης, αλλά κατά κύριο λόγο έχει τις ρίζες του στις κακές τραπεζικές πρακτικές του παρελθόντος. Παρά την αξιοσημείωτη μείωση στα μη εξυπηρετούμενα δάνεια που παρατηρήθηκε, κυρίως κατά τη διάρκεια του 2016, θεωρώ ότι η μείωσή τους σε διαχειρίσιμα επίπεδα αποτελεί πρωταρχικό στόχο, καθώς το σημερινό μεγάλο ύψος τους αποτελεί περιοριστικό παράγοντα στη δυνατότητα των τραπεζών να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη μέσω της χορήγησης νέου δανεισμού.
Θα ήθελα εδώ να διευκρινίσω ότι, τη βασική ευθύνη για την επίλυση αυτού του προβλήματος την έχουν οι ίδιες οι τράπεζες. Επειδή, όμως, το μεγάλο ύψος των μη εξυπηρετούμενων δανείων δημιουργεί εποπτικές ανησυχίες και κινδύνους, η Κεντρική Τράπεζα λαμβάνει διάφορα μέτρα με στόχο την υποβοήθηση των τραπεζών στην προσπάθειά τους για αποτελεσματική αντιμετώπισή του. Για παράδειγμα, καθορίζονται στόχοι ανά τρίμηνο για το ρυθμό των αναδιαρθρώσεων, επιβάλλονται, αν χρειάζεται, εποπτικά μέτρα σε περίπτωση μη τήρησης των στόχων και γίνονται εισηγήσεις στην πολιτεία για νομοθετικά κυρίως μέτρα προς καλύτερη αντιμετώπιση του θέματος. Επιπλέον, κατά τη δική μας εκτίμηση, ένας ακόμα σημαντικός λόγος για τη μέχρι τώρα μη ικανοποιητική μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι και το γεγονός ότι το νέο νομοθετικό πλαίσιο (που αφορά τις Εκποιήσεις, το Πλαίσιο Αφερεγγυότητας, την Πώληση Δανείων) έχει καταστεί σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστο ή λιγότερο αποτελεσματικό, λόγω του μεγάλου αριθμού των διαφοροποιήσεων που επενέχθησαν στα αρχικά κείμενα. Η Κεντρική Τράπεζα ήδη επεξεργάζεται εισηγήσεις για τροποποίηση των νομοθεσιών στα σημεία που η ίδια θεωρεί ότι εμποδίζουν την εφαρμογή των προνοιών τους, τις οποίες θα υποβάλει στο Υπουργείο Οικονομικών με στόχο την προώθησή τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Μια, επίσης, σημαντική εξέλιξη, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, είναι η ανάληψη πρωτοβουλιών από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στον τομέα των μη εξυπηρετούμενων δανείων, αφού το συγκεκριμένο πρόβλημα δεν είναι μόνο κυπριακό αλλά είναι υπαρκτό και σε άλλα κράτη μέλη της ευρωζώνης, σε μικρότερη, βέβαια, έκταση, με εξαίρεση την Ελλάδα.
Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προχώρησε μέσα στο 2016 στη σύσταση επιτροπής αποτελούμενης από αντιπροσώπους των εθνικών εποπτικών αρχών (συμπεριλαμβανομένης και της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου) και της ίδιας της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με σκοπό την ανάληψη πρωτοβουλιών, στα πλαίσια των εξουσιών και αρμοδιοτήτων τους, για επίσπευση της επίλυσης του προβλήματος των υψηλών μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ως πρώτο βήμα, ήταν η δημοσίευση, σε μορφή προσχεδίου, κατευθυντήριων γραμμών προς τα πιστωτικά ιδρύματα σχετικά με τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, όπου εκτίθενται βέλτιστες πρακτικές και εισηγήσεις σε θέματα στρατηγικής, διακυβέρνησης και διαδικασιών, εργαλείων αναδιάρθρωσης προβληματικών πιστωτικών διευκολύνσεων και εκτίμησης των εξασφαλίσεων. Οι κατευθυντήριες γραμμές έχουν, φέτος, εκδοθεί στην τελική τους μορφή και έχουν δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, μέσω του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού, έχει ζητήσει από τις τράπεζες που βρίσκονται κάτω από την άμεση εποπτεία της, δηλαδή τις σημαντικές τράπεζες (ως γνωστόν στην Κύπρο είναι τέσσερεις), να υποβάλουν, και το έχουν ήδη κάνει, τους σχεδιασμούς τους για αντιμετώπιση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Οι σχεδιασμοί αυτοί αξιολογούνται τώρα από τις ενιαίες εποπτικές ομάδες, με στόχο την οριστικοποίησή τους εντός του 2017. Αναμένεται ότι ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός θα παρακολουθεί στη συνέχεια στενά την εφαρμογή των σχεδιασμών αυτών και θα παρεμβαίνει εποπτικά εκεί όπου παρατηρούνται εκτροπές.
Στη συνέχεια, θα ήθελα να αναφερθώ σε συντομία και στο οικονομικό περιβάλλον στη ζώνη του ευρώ, όπου τόσο οι εξελίξεις που αφορούν το ρυθμό αύξησης του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος όσο και τον πληθωρισμό, μας επιτρέπουν να είμαστε πιο αισιόδοξοι από προηγουμένως για τις οικονομικές προοπτικές της νομισματικής ένωσης στην οποία, ως χώρα, ανήκουμε.
Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προχώρησε πρόσφατα σε ανοδική αναθεώρηση των προβλέψεων για την ανάπτυξη και τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι ο πραγματικός ρυθμός ανάπτυξης της Ευρωζώνης θα διαμορφωθεί στο 1,7% το 2017, στο 1,6% το 2018 και στο 1,5% το 2019. Επίσης, προβλέπει πληθωρισμό 1,6% για το 2017, 1,5% για το 2018 και 1,7% για το 2019. Για την ανεργία, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θεωρεί ότι θα συνεχίσει την πτωτική της πορεία και το ποσοστό ανεργίας αναμένεται να υποχωρήσει στο 9,4% φέτος, στο 9,1% το 2018 και στο 8,7% το 2019.
Με βάση αυτά και άλλα πιο λεπτομερή και επιμέρους στοιχεία, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κ. Μάριο Ντράγκι, δήλωσε πρόσφατα ότι η κυκλική ανάκαμψη ενισχύεται διαρκώς, ενώ οι καθοδικοί κίνδυνοι περιορίζονται, σημειώνοντας πως η οικονομία κινείται προς την κατεύθυνση της εξισορρόπησης. Όπως εξήγησε, μέχρι πρότινος η ανάπτυξη ήταν εύθραυστη και άνιση, ενώ πλέον είναι ισχυρή και διευρυμένη. Σε ό,τι αφορά τον πληθωρισμό, σημείωσε ότι τα κριτήρια για την αξιολόγηση της κατάστασης παραμένουν αμετάβλητα και επεσήμανε πως δεν υπάρχουν ακόμα επαρκή και ικανοποιητικά στοιχεία για παρέκκλιση από την τρέχουσα πολιτική της νομισματικής χαλάρωσης. Επανέλαβε, επίσης, ότι τα επιτόκια θα παραμείνουν στα τρέχοντα ή και χαμηλότερα επίπεδα για μακρά χρονική περίοδο.
Θα ήθελα τώρα να αναφερθώ, εν συντομία, και στα ελεγμένα οικονομικά αποτελέσματα της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου του 2016.
Η Κεντρική Τράπεζα για το έτος 2016 παρουσίασε μειωμένα κέρδη ύψους €74,2 εκατ., σε σχέση με το 2015 όπου κατέγραψε κέρδη ύψους €116 εκατ.. Η μείωση οφείλεται, κυρίως, στη μείωση των εσόδων από τόκους και, ειδικότερα, στη μείωση των τόκων που εισπράχθησαν από τη χορήγηση ρευστότητας έκτακτης ανάγκης (ELA). Ο ισολογισμός της Κεντρικής Τράπεζας συνεχίζει την αυξητική του τάση και κατά τις 31 Δεκεμβρίου 2016 ανήλθε στα €13,8 δισ. σε σύγκριση με τις 31 Δεκεμβρίου 2015 που ήταν €12,0 δισ.. Η αύξηση αυτή προκύπτει, κυρίως, από τη συνολική αύξηση στις καταθέσεις των τραπεζών με την Κεντρική Τράπεζα, οι οποίες κατά τις 31 Δεκεμβρίου 2016 ανήλθαν στα €9,0 δισ. από τα €7,2 δισ. τις 31 Δεκεμβρίου 2015.
Όπως προβλέπεται από τους περί Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου Νόμους, ποσοστό ύψους 80% του καθαρού κέρδους της Τράπεζας μεταφέρεται στο Πάγιο Ταμείο της Δημοκρατίας. Με βάση τη νομική αυτή πρόνοια, ποσό €59,4 εκατ. ευρώ έχει ήδη καταβληθεί στο Πάγιο Ταμείο της Δημοκρατίας.
Αγαπητοί φίλοι,
Καταλήγοντας, θα ήθελα να τονίσω ότι κατά το 2016, τα σημαντικά προβλήματα, όπως το υψηλό ποσοστό ανεργίας, το υψηλό δημόσιο (107,8% του ΑΕΠ) και ιδιωτικό χρέος (γύρω στο 350% του ΑΕΠ), καθώς και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια συνέχισαν σε μεγάλο βαθμό να υφίστανται και να επιβαρύνουν την κυπριακή οικονομία και, κατ’ επέκταση, τους πολίτες. Να μην ξεχνάμε, επίσης, ότι το αξιόχρεο των ομολόγων της Κυπριακής Δημοκρατίας αξιολογείται ακόμη σε μη επενδυτική βαθμίδα. Είμαι σίγουρη, όμως, πως με αυστηρή στοχοπροσήλωση σε συνετή οικονομική πολιτική, μαζί με τη σύνεση και υπομονή του λαού μας, θα αποδώσουν ακόμα καλύτερα αποτελέσματα.
Σας ευχαριστώ.